1-25- روشهای برطرف کردن خواب ……………………………………………………………………………………………….. 27
1-26- شکستن خواب یا به کارگیری مواد شیمیایی …………………………………………………………………………….. 28
1-27- مکانیسم‌های موثر در برطرف شدن خواب جنین به وسیله خواب کنترل کننده ………………………………… 29
1-28- نیازهای خاص در آزمون جوانه‌زنی …………………………………………………………………………………………. 30
1-29- ارزیابی آزمون جوانه‌زنی ………………………………………………………………………………………………………. 31
1-30- آزمون‌های بنیه که براساس تاثیرات فیزیولوژیکی پیری است ……………………………………………………….. 32
1-31- آزمون‌های بنیه که براساس تاثیرات بیوشیمیایی در طی پیری است ………………………………………………… 33
فصل دوم ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 39
2- مواد و روشها ……………………………………………………………………………………………………………………………. 40
2-1- مراحل اجرای آزمایش …………………………………………………………………………………………………………… 40
2-2- طرح آزمایشی ………………………………………………………………………………………………………………………. 40
2-3- تیمارهای آزمایشی ………………………………………………………………………………………………………………… 41
2-4- صفات مورد مطالعه ……………………………………………………………………………………………………………….. 42
2-5- تجزیه آماری ………………………………………………………………………………………………………………………… 43
فصل سوم …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 44
3- نتایج و بحث …………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
3-1- تجزیه واریانسی صفات مورد مطالعه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ……………………………………….. 45
3-2- مقایسات میانگین صفات مورد مطالعه در تیمار نیترات پتاسیم …………………………………………………………. 47
3-3- مقایسه میانگین اثر تیمار اسید جیبرلیک در گیاه یولاف ………………………………………………………………….53
3-4- مقایسات میانگین صفات مورد مطالعه در تیمار اسید جیبرلیک ……………………………………………………….. 55
3-5- نتیجه‌گیری کلی ……………………………………………………………………………………………………………………. 62
3-6- پیشنهادات ……………………………………………………………………………………………………………………………. 63
فهرست منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………………….. 64
فهرست منابع غیر فارسی ………………………………………………………………………………………………………………….. 67
چکیده به انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………………….. 72
فهرست جداول
جدول صفحه
1-1- تیره‌های مهم گیاهی که بدترین علفهای دنیا در بر می‌دارد ………………………………………………………………. 5
1-2- تیره‌های تشکیل دهنده گیاهان زراعی عمده جهان …………………………………………………………………………. 5
1-3- تغییرات درجه حرارت که در آن جوانه زدن واقع می‌شود ……………………………………………………………… 12
1-4- ذخایر غذایی و ساختمان اصلی ذخیره‌ای ……………………………………………………………………………………. 14
1-5- طرح طبقه‌بندی انواع خواب بذر ………………………………………………………………………………………………. 19
1-6- مهمترین مکانیسم‌های شناخته شده خواب بذر …………………………………………………………………………….. 24
1-7 تحریک‌کننده‌های جوانه‌زنی ……………………………………………………………………………………………………… 26
1-8- تاثیر مواد تنظیم کننده رشد در جوانه‌زنی بذور خیس شده کاهو رقم گراندراپیدز در تاریکی ………………. 30
1-9- شاخص‌های سرعت جوانه‌زنی …………………………………………………………………………………………………. 33
3-1- تجزیه واریانسی صفات مورد مطالعه در گیاه یولاف تحت تیمار با نیترات پتاسیم ……………………………….. 46
3-2- تجزیه واریانسی صفات مورد مطالعه در گیاه یولاف تحت تیمار با اسید جبرلیک ………………………………. 54
فهرست نمودارها
نمودار صفحه
3-1- نمودار مقایسه میانگین طول ریشه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………… 47

3-2- نمودار مقایسه میانگین طول ساقه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ……………………………………………. 48
3-3- نمودار مقایسه میانگین طول بوته گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………….. 49
3-4- نمودار مقایسه میانگین شاخص ویگور گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………….. 49
3-5- نمودار مقایسه میانگین حجم ریشه گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ………………………………………….. 50
3-6- نمودار مقایسه میانگین وزن خشک گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………………. 51
3-7- نمودار مقایسه میانگین درصد جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم …………………………………… 51
3-8- نمودار مقایسه میانگین سرعت جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با نیترات پتاسیم ………………………………….. 52
3-9- نمودار مقایسه میانگین طول ریشه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………….. 55
3-10- نمودار مقایسه میانگین طول ساقه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………… 56
3-11- نمودار مقایسه میانگین طول بوته گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک …………………………………………. 56
3-12- نمودار مقایسه میانگین شاخص ویگور گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک …………………………………. 57
3-13- نمودار مقایسه میانگین حجم ریشه گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………………. 58
3-14- نمودار مقایسه میانگین وزن خشک گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ……………………………………… 59
3-15- نمودار مقایسه میانگین درصد جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ……………………………….. 60
3-16- نمودار مقایسه میانگین سرعت جوانه‌زنی گیاه یولاف در تیمار با اسید جیبرلیک ………………………………. 61
مقدمه
در طبیعت گیاهانی وجود دارند که علیرغم تمایل کشاورزان در زمین‌های آنها سبز شده و برای محصولات مشکل ایجاد می‌کنند، به این گیاهان علف هرز نام نهاده‌اند (هامیتون 1995). این گیاهان به روشهای مختلف به عملکرد محصولات اثر گذاشته و حتی کیفیت محصولات را نیز کاهش می‌دهند. خسارت ناشی از علف‌های هرز از آفات و بیماریها نیز بیشتر می‌باشد به طوری که در برخی مناطق معتدله میزان خسارت بین 15-10 درصد محصول برآورد شده است (وارینگتون، 1930).
در ایران بین 250 تا 300 گونه مطرح علف هرز وجود دارد که تعداد این علف‌ها در نقاط مختلف کشور بستگی به شرایط و محیط دارد. مجموع خسارت ناشی از علف‌های هرز در سطح جهانی بیش از پنج میلیارد دلار است. که تقریباً معادل با کل خسارتهای حاصل از آفات و بیماریها روی گیاهان زراعی و باغی می‌باشد (ادیم، 1382) از کل خسارت ناشی از عوامل نامساعد در کشور هندوستان در سال 1987 سهم علف هرز حدود 45 درصد، آفات 30 درصد، بیماریها 20 و عوامل نامساعد محیطی 5 درصد گزارش شده است و (ازبیلی و همکاران 1976) بررسی‌ها نشان می‌دهد که در صورت عدم کنترل علف‌های هرز می‌توان 25 تا 90 درصد کاهش محصول را انتظار داشت، و بالعکس در صورت اعمال روشهای صحیح کنترل می‌توان 25 تا 90 درصد افزایش محصول امیدوار بود (زند و همکاران، 1386).
علف‌های هرز یولاف، بارهنگ در سراسر منطقه به خصوص در استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی انتشار دارند (کریمی،1374). و در سراسر منطقه یافت می‌شود این گیاهان دارای بذرهای در حال خواب می‌باشند میزان خواب و جوانه‌زنی بذرها تحت تاثیر عوامل متعددی چون تعداد لایه‌های تستا و نوع اپیدرم و فرابر میوه، موقعیت دانه در روی گیاه، اندازه و وزن بذر، سن گیاه و طول روز، زمان برداشت تغییر می‌کند. خواب بذر در گیاهان زیادی از جمله یولاف، سلمه تره، ترشک و علف هفت بند ایرانی نیز دیده می‌شود. کشت و استقرار گیاهان مرتعی و کنترل علف‌های هرز به علت خواب بذور در آنها، مشکل عمده‌ای محسوب می‌شود و درصد قابل ملاحظه‌ای از بذرهای ارقام وحشی در زمان برداشت در حال خواب اولیه بسر می‌برند. عدم جوانه‌زنی همزمان بذرها علف‌های هرز به علت خواب در مزارع نیز مشکل عمده‌ای در کنترل آنها ایجاد می‌کند (هادی و کریمی، 1374).
در برنامه‌های مدیریت تلفیقی علف هرز توجه به خواب بذر و آگاهی از مکانیزم خواب و نحوه بیدار شدن بذور اهمیت ویژه‌ای دارد (کارسون ‌و میلبرگ، 2007).
بنابراین اهمیت موضوع سبب شد که تحقیقی با هدف مطالعه تاثیر تیمارهای مختلفی شیمیایی بر رفع خواب بذر در علفهای هرز انجام گیرد. به طوری که در این تحقیق دو گیاه بارهنگ و یولاف وحشی تحت تاثیر تیمار با غلظت های متفاوتی از اسید جیبرلیک و نیترات پتاسیم جهت یافتن تیمارهایی مناسب به منظور برطرف کردن خواب بذر بررسی گردیدند.

1- بررسی منابع
1-1- تاریخچه کنترل علف‌های هرز
بیش از 1000 سال پیش از میلاد مسیح، علف‌های هرز را با دست از مزارع حذف می‌کردند. در آن شرایط، یک نفر به سختی می‌توانست غذای خود را تامین کند و در نتیجه، گرسنگی بسیار رایج بود. در قرن‌های بعد، انسان به تدریج استفاده از ابزارهای دستی را گسترش داد تا هزار سال پیش از میلاد، انسان برای کشیدن کج‌بیل (به عنوان گاوآهن اولیه) از حیوان، استفاده می‌کرد که بدین شیوه، استفاده از نیروی انسانی عمدتاً در تهیه بستر، کاهش می‌یافت. با این وجود، یک نفر فقط می‌توانست برای دو نفر غذا تولید کند و در نتیجه، دامنه‌ی گرسنگی همچنان گسترده می‌شد. پس از سال 1731، یعنی هنگامی که کشف ردیفی گیاهان زراعی با استفاده از کج‌بیل اسبی آغاز شد. یک نفر توانست برای چهار نفر غذا تولید کند. در سال 1920 استفاده‌ی گسترده از تراکتور آغاز شد، این نیروی تازه کشف شده، زارع را در تولید غذا برای هشت نفر توانا ساخت (قرینه و همکاران، 1383). نمک دریا احتمالاً نخستین ماده‌ی شیمیایی بود که بای کشتن گیاه به کار رفت. درحدود سال 1900، از مواد شیمیایی خالص برای کنترل علف‌های هرز استفاده شد. نزدیک به سال 1947، استفاده از علف‌کش شیمیایی به عنوان عملی رایج، آغاز شد. در آن زمان، یک زارع می‌توانست 16 نفر را غذا دهد. در سال 1950، 1960، 1970، تعداد زیادی علف‌کش شیمیایی همراه با دیگر تکنولوژی‌های پیشرفته کشاورزی بوجود آمدند و بنابراین، در سال 1980 یک زارع توانایی تامین غذا برای 38 نفر را پیدا کرد. بدین معنی که اکنون برای تولید غذا، کمتر از سه نفر از هر 100 نفر مستقیماً نیاز می‌باشد و 97 نفر دیگر فرصت خواهند داشت تا در زمینه‌های دیگر فعالیت کنند (غدیری، 1372).
1-2- پراکنش و اهمیت علف‌های هرز
از حدود 200000 گونه گیاهی موجود در سرتاسر جهان تنها حدود 250 گونه مزاحم بوده و علف هرز نامیده می‌‌شوند (راشد محصل و همکاران، 1374؛ کوچکی و همکاران، 1373). این تعداد تنها حدود 1/0 (یکدهم) درصد از گونه‌های گیاهی جهان را تشکیل می‌دهد. البته این واقعیت مانع اهمیت نسبی بسیاری از دیگر گونه‌‌ها در شرایط محلی نمی‌شود.
هولم (1978) توزیع تاکسونومی این 250 گونه را در حد تیره آورده است (جدول 1-1). تعجب‌آور است که تعداد معدودی از تیره‌های گیاهی اکثر علف‌های هرز جهان را در خود دارند. حدود 70 درصد از این گونه‌های علف هرز در 12 تیره قرار می‌گیرند. تقریباً 40 درصد آنها در تیره گندمیان و مرکبان هستند. این امر که بسیاری از این گونه‌هایی را که ما علف هرز می‌نامیم تا این حد به هم نزدیک هستند چه مفهومی در بر دارد؟ آیا بین علف‌های هرز و گیاهان زراعی و خویشاوندی وجود دارد؟ 12 گیاه فقط در 5 تیره قرار دارند و این 5 تیره علف‌های هرز زیادی را شامل می‌شوند. این امر نشان می‌دهد که برخی از گیاهان زاعی و علف‌های هرز در برخی از خصوصیات تاکسونومی خود مشترک بوده و شاید منشأ تکاملی مشترکی داشته باشند (کوچکی و همکاران، 1373). در ایران نیز به دلیل تنوع آب و هوایی نزدیک به 180 تیره گیاهی، 1200 جنس و 8000 گونه گیاهی شناسایی شده است که جزء فلور ایران محسوب شده و تعدادی از آنها به صورت علف هرز ظاهر می‌شوند (میرشکاری، 1382).
جدول 1-1. تیره‌های مهم گیاهی که مشکل سازترین علف‌های هرز برای کشاورزی می باشند:
تیره تعداد گونه‌ها
Carmineae 44
37%
Cimpositae 32
43%
Cyperaceae 12
Polygomaceae 8
Amaranthacea 7
Cariferae 7
68%
Legaminoseae 6
Convolualaceae 5
Euphorbiaceae 5
Chenopodiaceae 4
Malvaceae 4
Solanaceae 4
جدول 1-2. تیره‌های تشکیل دهنده گیاهان زراعی عمده جهان:
تیره گیاه زراعیPoaceae جو، ذرت، یولاف، برنج، سوگورم، نیشکر، گندم Solanaceae سیب‌زمینیConvolulaceae سیب‌زمینی شیرینEuphoribiaceae کاساواLegaminoseae سویا
1-3- تعاریف علف هرز
علف‌های هرز گیاهانی هستند که در جای یا زمانی رشد می‌کنند که متعلق به گیاه دیگر یا اصلاً هیچ گیاهی نیست طبق این تعریف بین ‌ علف‌های هرز مشکل‌ساز و گیاهانی که تنها مزاحمت‌های اتفاقی به وجود می‌آورند، تفاوت چندانی وجود ندارد. برای مثال اگر در مزرعه سویا بوته ذرت یا در مزرعه گندم بوته چاودار رشد کند، ذرت و چاودار به عنوان علف هرز تلقی می‌شوند، ولی در اصل هیچ یک از آنها پتانسیل خسارت برخی علف‌های هرز نظیر پیچک (Convolvulus arveensis) و مرغ (Cynodon dactylon) و قیاق (Sorghum halopense) را ندارند (میرشکاری، 1382).
طبق تعریف علف‌های هرز گیاهان بی‌خاصیت هستند که هنوز کاربرد آنها شناخته نشده است (میرشکاری، 1382) ولی می‌دانیم که برخی علف‌های هرز نظیر (Artemisia herba-alba)، بومادران (Achillea millefolium) و شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra) در پزشکی، روناس (Rubia tinctorum) در صنایع رنگرزی و گونه‌های مختلف سازو (Juncus spp) در صنایع دستی کاربرد دارند. همچنین بعضی علف‌های هرز پایه‌های اجدادی تعداد زیادی از گیاهان زراعی امروزی به شمار می‌روند. به عنوان مثال گندم نیای هرز (Aegilops spuarros) تکامل گندم زراعی و علف هرز نیشکر وحشی(Saccharum spontantaneum) در تکامل ارقام نیشکر امروزی مورد استفاده بوده‌اند (میرشکاری، 1382).
طبق نظر زیمرمن علف هرز گیاهی است که:
1- به حالت مجتمع زندگی می‌کند.
2- عضو دایمی جامعه گیاهی نیست.
3- به صورت موضعی زیاد است.
4- مضر، مخرب و مزاحم است.
5- از نظر اقتصادی ارزش کمی دارد (میرشکاری، 1382).
ظهور بدون کشت شدن، گیاهی غیر از گیاه زراعی کشت شده، (برنکلی، 1920)، گیاهی که خود به خود در محلی می‌روید که آنجا بوسیله انسان تغییر پیدا کرده است (هاپر، 1944).
تعریف کامل علف‌های هرز گیاهانی رقیب، مقاوم و ناخواسته هستند، که در مزارع و سایر مکان ظاهر شده و به دلیل ویژگی‌های خاص خود موجب اختلال در کارهای کشاورزی شده و ضمن پایین آوردن ارزش‌های کمی و کیفی محصول، خساراتی را نیز در بخش‌های عمرانی، اجتماعی، بهداشتی، و اقتصادی ایجاد می‌کنند (میرشکاری، 1382).
1-4- خصوصیات علف‌های هرز
1- جوانه‌زنی در محیط‌های مختلفی انجام می‌گیرد. چون اکثر علف‌های هرز خیلی کم‌توقع و در شرایط مساعد خیلی پر‌‌توقع‌تر از نباتات زراعی، هستند و در زمین‌های نامساعد و آب و هوای مختلف مقاوم‌تر می‌باشند.
2- رشد سریع از مرحله رشد رویش تا مرحله گلدهی.
3- تولید مداوم بذر تا زمانی که شرایط رشد اجازه بدهند (راشد محصل و همکاران، 1374؛ ساداتی و ابطالی، 1379 و کوچکی و همکاران، 1373).
4- منقطع بودن جوانه‌زنی (کنترل داخلی است) و طول عمر زیاد بذور.
5- خود ناسازگاری البته نه اتوگامی یا آپومیکسی کامل.
6- دگر گرده افشانی بوسیله حشرات غیرتخصصی یا بوسیله باد.
7- تولید بذر زیاد در شرایط محیطی مساعد (ساداتی، 1372)
8- تولید مقداری بذر در شرایط مختلف، در اثر تحمل و انعطاف‌پذیری.
9- سازگاری برای انتشار در فواصل کم و فواصل زیاد.
10- اگر چند ساله باشد تولید مثل رویشی قوی یا تولید مثل توسط بعضی اندام‌ها.
11- اگر چند ساله باشد، خاصیت شکنندگی دارد به طوری که به آسانی از زمین کشیده نمی‌شود.
12- توانایی رقابت بین گونه‌ای بوسیله دارا بودن عادات خاصی (روزت، رشد خفه کننده، خاصیت آللوپاتی).
1-5- خسارت‌های علف‌های هرز
علف‌های هرز اجزای مهم اکوسیستم‌های زراعی هستند که به منظور استفاده بیشتر و بهتر از منابعی مانند خاک، آب، موادغذایی و نور با گیاهان زراعی به طور مستقیم و غیرمستقیم رقابت نموده و کمیت و کیفیت محصول را در اکثر موارد کاهش می‌دهند.
لازم به ذکر است که اغلب به دلیل نیازهای غذایی و سیستم ریشه‌ای مشابه، گیاهان هرز تیره گندمیان با غلات و گیاهان هرز پهن برگ با نباتات زراعی پهن برگ رقابت می‌کنند (میرشکاری، 1382).
خسارت حاصل از علف‌های هرز را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
1-5-1- خسارت‌های کمّی
علف‌های هرز رقیب قوی برای گیاهان زراعی هستند و چرخه زندگی آنها اغلب با گیاهان زراعی همزمان است (علیمرادی و همکاران، 1383). اکثر گیاهان هرز به دلیل تنازع بقاء از سیستم ریشه‌ای قوی با توسعه عمودی و افقی زیاد برخوردار می‌باشند که ضمن اشغال سطح مزرعه دو تا سه برابر سریع‌تر از گیاهان زراعی آب و مواد غذایی خاک را جذب می‌کنند. ذکر این نکته حایز اهمیت است که کل مواد غذایی جذب شده توسط علف‌های هرز چند ساله به مصرف گیاه نمی‌رسد و حدود 60-70 درصد آن در اندام‌های مختلفی نظیر ریشه، ساقه و غده ذخیره می‌شود و همچنین مواد ذخیره‌ای موجب بقای آنها را برای سال‌های بعد فراهم می‌آورد.
همچنین به دلیل گسترش ریشه‌ای، کمبود آب و مواد غذایی، سایه‌اندازی و کمبود نور و در برخی موارد دارا بودن خاصیت آللوپاتی رشد گیاهان زراعی را با مشکل مواجه کرده و عملکرد آنها را از نظر کمی کاهش می‌دهند (رستگار، 1378 و میرشکاری، 1382).
1-5-2- خسارت‌های کیفی
علف‌های هرز بر روی کیفیت محصولات زراعی و دامی به روش‌های مختلف موثر هستند. اختلاط دانه علف هرز به خصوص انواع سمی و اندام‌های رویشی آنها با گیاهان زراعی در موقع برداشت، به روش‌های مختلف کیفیت و ارزش محصول را کاهش می‌دهند (میرشکاری، 1382؛ هلالی، 1384؛ و رستگار، 1378؛). خسارت‌ حاصل از این طریق حدود 20 درصد گزارش شده است. لازم به ذکر است که ارقام ذکر شده در مورد میزان خسارت وارده از علف‌های هرز فقط مربوط به محصولات کشاورزی می‌شود و در صورتی که اگر خسارت‌های حاصله در سایر مناطق نیز در نظر گرفته شود رقم قابل توجهی به دست خواهد آمد. علاوه بر موارد ذکر شده، علف‌های هرز در افزایش قیمت محصولات کشاورزی، افزایش هزینه حمل و نقل، کاهش بازده کاری، ایجاد مزاحمت در کاشت، داشت و برداشت گیاهان زراعی و ایجاد خسارت‌های عمرانی، نیز نقش دارند (میرشکاری، 1382).
1-6- کنترل علف‌های هرز
بنا به گفته لاسی (1985) کنترل علف‌ها ی هرز، بر موارد زیر تاکید دارد:
الف- کاهش قدرت رقابت جمعیت علف هرز، در یک گیاه زراعی خاص
ب- ایجاد موضعی به منظور جلوگیری از رشد و نمو بیشتر علف هرز در بین گیاه زراعی
1-7- گیاه‌شناسی یولاف وحشی
یکساله پائیزه و بهاره، حاوی کرکهای پراکنده نرم و کوتاه، ارتفاع تا 3/1 متر. ساقه ایستاده، بلند، زانودار، منتهی به پانیکولی (خوشه مرکب) آویخته. برگ در سطح فوقانی و تحتانی صاف، حاشیه مختصر مودار بخصوص به طرف قاعده.
با افزایش سن گیاه موها می‌افتند. غلاف برگ صاف، در بالا باز، بخش فوقانی گاهی کرکدار. جهت گردش برگ‌های اولیه به سمت چپ. زبانک مشخص سفید متمایل به زرد با بریدگی، طول تا 6 میلی‌متر، فاقد گوشوارک.
گل آذین خوشه مرکب، خیلی باز (برعکس یولاف زراعی). نسبتاً بزرگ، حاوی 2-3 گل (گل سوم نیز دارای سیخک)، پوشه‌ها به بلندی سنبلچه، پوشینه 2-4 دندانه در انتها، از قسمت وسط دارای سیخک، پرزهای سیخ مانند زرد یا قهوه‌ای متمایل به قرمز، طول سیخک تا 4 سانتی‌متر، در قسمت پایینی تاب خورده و از وسط خمیده (در شرایط خشک). یولاف وحشی بهاره در اکثر نقاطی که یولاف وحشی زمستانه پراکنده است معمولاً با تراکم کمتری دیده می‌شود. هر چند بندرت با مزارع گندمی نیز برخورد می‌گردد که در آنها غالبیت با گونه A.fatua می‌باشد (میرشکاری، 1383).
1-8- گیاه‌شناسی بارهنگ
تیره بارهنگ ساقه عاری از برگ، ساقه لوله‌ای بیرون می‌آید گلها به صورت سنبله است و برگها دارای رگبرگ موازی است تنها تیره از دو لپه‌ایها است که دارای رگبرگ موازی هستند و گلها منظم و ریز،جام گل پیوسته و گلبرگ 4 عدد، میوه کپسول و ریشه دائمی ساده یعنی هر سال اندام هوایی از بین می‌رود و تکثیر بوسیله بذر صورت می‌گیرد علف هرز مهم باغات و سبزیکاری است برگها ممکن است در حدود 15 سانتیمتر در ازا 10 سانتیمتر پهنا داشته باشند. که در ترکیه و بیشتر کشوهای اروپایی پیدا شده است (دویز، 1975). در آلمان، فرانسه و بلژیک در کار ماشینهای کشاورزی و زمینهای تولید علوفه محدویت ایجاد کرده است (کارل، 1982). اخیراً رقم‌های اصلاح شده برای تولید چراگاهها در نیوزلند انتخاب شده‌اند (سان دیسون و الوینگر، 2000). بارهنگ علاوه بر اینکه علف هرز محسوب می‌شود. کاربرد دارویی نیز دارد یعنی جزء گیاهان دارویی نیز محسوب می‌شود (فوستر، 1996). کاربرد دارویی بارهنگ عبارتند از: موادی که پوست را ضخامت می‌کند و باعث اختلال در خون رسانی به پوست می‌شود و بعنوان ماده‌ای که آب رسان است، ماده‌ای که باعث سردی می‌شود، قابل نفوذ و شکننده، ضد سرفه، ضد میکروب، ضد ویروس، و ضد مسمومیت و اسهال (لی‌اونگ و فوستر، 1996) و موثر در درمان می‌باشد (فرالکویز، 1998). هماننند برگهای چای برای اسهال و سرفه و اسهال خونی استفاده می‌شود. برگها همچنین برای آبله، زخم، تورم، زخم نیش حشرات بکار برده می‌شود. و مایع لجز که از دانه‌های بارهنگ تولید می‌شود کاهش دهنده سطح کلسترول خون می‌باشد (فوستر و دوکی، 1990).
1-9- اکولوژی یولاف
گونه‌های وحشی و پاره‌ای از گیاهان علوفه‌ای در حالت خواب باقی می‌مانند بنابراین قابلیت جوانه‌ زدن و قابلیت حیات ممکن است حتی به میزان 100% در جمعیت‌های متفاوت بذرها فرق کند. جوانه زدن موقعی اتفاق می‌افتد که خواب بذر پایان یابد و بذر قبل از خواب حتی اگر قابلیت حیات و جوانه‌زنی داشته باشد جوانه نمی‌زند، به طور کلی همراه با سن بذر قابلیت حیات کاهش ولی قابلیت جوانه زدن افزایش می‌یابد. علت آن هم از بین رفتن طبیعی عوامل خواب در بذرها است و درجه حرارت برای جوانه زدن بذرها افزایش می‌یابد علت آن هم از بین رفتن طبیعی عوامل خواب در بذرها است و درجه حرارت برای جوانه زدن بذرها اغلب گیاهان زراعی اساساً مشابه همان درجه حرارت‌هایی که برای رشد رویشی می‌باشد. درجه حرارت مطلوب درجه حرارتی است که سبب حداکثر درصد جوانه زدن در کوتاهترین زمان می‌شود بذرهایی که کاملاً رسیده نیستند یا دوره خواب را به طور ناقص یا نسبی طی کرده‌اند می‌توانند در یک محدوده تنگ درجه حرارتی جوانه بزنند (بوریس، 1949)
جدول 1-3. تغییرات درجه حرارت که درآن جوانه زدن واقع می‌شود1حداکثرمطلوبحداقلبذر 40-3025-315-3یولاف
نور در جوانه‌زنی نیز نقش دارد (مایر، پل‌جاکوف و میبر 1963) و بذور علف‌های هرز هم وقتی جوانه می‌زند که در اثر شخم در سطح خاک و در معرض نور قرار گیرند یعنی برای جوانه‌زنی نیاز به روزهای کوتاه یا روزهای بلند داشته و یا روز خنثی هستند (کوپلند 1967).
ویولاف برای جوانه‌زنی نیاز به روزهای بلند دارد.
1-10- مراحل رشد یولاف
واکنش یولاف وحشی به نهاده‌های کشاورزی به مرحله رشد و نمو بستگی داشته و عدم دقت در زمان استفاده از آنها ممکن است در برخی موارد صدماتی را به محصول وارد آورد به همین دلیل تشخیص مراحل مختلف رشد نقش بسزایی در انجام عملیات مبارزه با علف‌های هرز دارد.
مراحل مختلف مهم رشد یولاف بشرح زیر می‌باشد:
مرحله جوانه زنی- مرحله پنجه‌زنی- مرحله ساقه‌دهی- مرحله خوشه‌دهی- مرحله گل‌دهی- مرحله پر شدن دانه است.
1-11- مرحله جوانه‌زنی
تعریف جوانه‌‌زنی بستگی به نظر و نوع بینش افراد دارد به عنوان مثال از نظر یک تجزیه و تحلیل کننده بذر ممکن است تغییرات مرفولوژیکی چون ظهور ریشه‌چه را به عنوان جوانه‌زنی بپذیرد. اما از نظر کسی که دانه می‌رویاند جوانه زدن عبارت است از ظهور و پدیدار شدن گیاهچه اما تعریف جوانه زدن از نظر عملی عبارت است از شروع نمو فعال که سبب ترکیدن پوسته بذر و ظهور گیاهچه می‌شود (آمن 1963). جوانه زدن شامل حوادث مرفولوژیکی و فیزیولوژیکی زیر می‌باشد (تول و هندریکز 1956):
1) آماس و جذب آب، (2) آب‌گیری بافت‌ها، (3) جذب 2o، (4) فعالیت آنزیمی و هضم، (5) انتقال مولکولهای هیدرولیز شده به محور جنین، (6) افزایش تنفس و ساختن مواد، (7) شروع تقسیم سلولی و بزرگ شدن آنها، (8) ظاهر شدن جنین.
سرعت رشد اولیه ریشه‌چه از میزان سرعت اولیه ساقچه بیشتر است، ریشه‌چه اولین اندامی است که از پوسته بذر پاره شده بیرون می‌آید. وزن خشک ساقه‌چه در مدت چند روز از ریشه بیشتر می‌شود البته کل گیاهچه دانه در 10 روز اول نسبت به قبل از جوانه زدن به علت مصرف مواد در تنفس کاهش می‌یابد به نظر می‌رسد که مقدم بودن رشد ریشه‌چه بر رشد قسمت هوایی امتیازی برای بقاء گیاهچه باشد.
1-12- ساختمان دانه
بیولی‌وبلاک در سال (1978) دانه‌ها را بر طبق ساختمانی که مواد غذایی در آن ذخیره می‌شود به 3 نوع تقسیم کردند که عبارتند از:
ا) آندوسپرم‌دار شامل (گندم، گوجه‌فرنگی، کرچک، گندم‌سیاه)، (2) جنین، شامل (بقولات و کاهو)، (3) پریسیرم‌دار، قسمتی از بافت خورش که پریسپرم نامیده می‌شود، ذخیره دانه را تشکیل می‌دهد مانند (چغندر، قهوه، یوکا).
جدول 1-4. ذخایر غذایی و ساختمان اصلی ذخیره‌ای 2ساختمان اصلی جزء اصلی چربیپروتئینگونهآندوسپرم66 نشاسته 813یولاف75212گندم122237سویا
پروتئین‌های ذخیره یا ساختمانی، پروتئین‌هایی هستند که نقش بیولوژیکی آنها تامین کربن، نیتروژن و سولفور برای استفاده و حمایت از رشد گیاهچه است. این دسته از پروتئینها حدود نیمی از کل پروتئینها بذرهای گیاهان فقیر از پروتئین مانند غلات و درصد بالایی از کل پروتئین در گیاهانی مانند سویا را تشکیل می‌دهد.
لیپیدها به شکل اندامهای چربی در سیتوپلاسم بافت های نگهدارنده روغن، مثلاً در کوتیلدون های گیاه خردل سفید یا سپرچه غلات وجود دارد. اندامهای لیپید را یک لایه تک مولکولی فسفولیپید از سیتوپلاسم مجاور جدا می‌کند. اندامهای لیپیدی و واکوئل‌های حاوی لیپید یا اسفرزومها نیز نامیده می‌شود.
نشاسته‌ها: نشاسته یک اصطلاح عمومی است و به کربوهیدراتها سخت، پلی‌مری‌ سنتز شده در پلاستید اطلاق می‌شود. پلاسیدهایی که دارای کلروفیل باشند مانند انواع موجود در کوتیلدونهای سبز بذرهای درحال نمو برخی بقولات، کلروپلاست نامیده می‌شود. اغلب نشاسته‌های سنتز شده در بذرهای بالغ در طی جوانه‌زنی شکسته می‌شوند و دو نوع هتروپلی‌مر گلوکز سنتز می‌شود که عبارتند از آمیلوز و آمیلوپکتین. در زمان جوانه زنی، هنگامی که ذخیره بذر به حرکت در می‌آید، نشاسته با عمل تعدادی از آنزیمها شکسته می‌شود. – آمیلاز تنها آنزیم تولید شده بذر است که به دانه‌های نشاسته کامل حمله ‌کرده و در نهایت به گلوگز تبدیل می‌شود. و در اغلب دانه‌های غلات گلوکز را اسکوتلوم یا سپرچه جنین جذب می‌کند که گلوکز به پلی‌ساکاریدها سنتز شده و به گیاهچه در حال رشد منتقل می‌یابد. انرژی مورد نیاز برای این فرآیندها میتوکندریهای در حال تکثیر به شکل ATP عرضه می‌کنند (سوهانی، 1389).
1-13- بیوشیمی و فیزیولوژی جوانه‌زنی بذر
براساس یک نظریه جوانه‌زنی تعادل بین ممانعت کننده‌های رشد و تحریک کننده‌های رشد است. اگر ممانعت کننده‌ها در تراکم فیزیولوژی بالاتری از محرکها باشد، خواب بذر اتفاق می‌افتد. مواد محرک مانند نور یا دما برای غیر فعال کردن یا کاهش سطح ممانعت کننده‌ها در بذر لازم است. محرکهای رشد از قبیل جیبرلیک اسید می‌تواند اثرات تحریکی خود را نشان دهد. جیبرلین‌ها سنتز جدید آنزیمهای هیدرولیز کننده مانند – آمیلاز و ریبونوکلئاز را افزایش می‌دهند. تولید آمیلازها را فعال می‌کنند که نشاسته را هیدرولیز می‌کند و سوبسترای لازم برای تامین انرژی مورد نیاز برای جوانه‌زنی را فراهم می‌کند (سوهانی، 1389).
1-14- کنترل علف‌های هرز
یکی از ضروریات اولیه در تولید بذر با کیفیت خوب، مبارزه با علف‌های هرز است علف‌های هرز به علل زیر سبب آلودگی گیاه بذری می‌شوند.
الف) وجود علف‌های هرز در زمان برداشت سبب اختلاط بذر آنها با بذر گیاه اصلی می‌شود. در بسیاری از موارد مشاهده شده است که جدا کردن این قبیل بذور به سبب تشابه در اندازه، شکل و وزن، جدا کردن آنها از بذر گیاه اصلی مشکل است.
ب)برخی از علف‌های هرز پارازیت گیاهان زراعی هستند و برخی در مزرعه یا اطراف آن میزبان بیماریهای مختلف می‌باشند قبل از زمان گلدهی و تولید بذر در علف‌های هرز مبارزه با آنها ضروری است (سرمدنیا، 1374).
1-15- دلایل غالبیت بذور علف‌های هرز
بذور علف‌های هرز توان جوانه‌زنی را در محیط مختلف با درجات متفاوت نشان می‌دهند در شرایط مختلف محیطی وضعیت متفاوتی از نظر دورمانسی دارند. در حالیکه در گیاهان زراعی دورمانسی وجود ندارد و یا بسیار محدود است. دورمانسی عدم جوانه‌زنی بذر حتی در شرایط مطلوب است. در مورد بذور علف‌های هرز دورمانسی بسیار پیشرفته و تکامل یافته است. دوره‌های طولانی دورمانسی در علف‌های هرز حفظ می‌شود این یک وسیله برای سازگاری است یعنی گیاه هرز تا زمانی که اطمینان از تداوم زندگی و تولید بذر نداشته باشد جوانه نمی‌زند بنابراین می‌تواند حیات خودش را با جوانه‌زنی غیر یکنواخت حتی در شرایط نامساعد حفظ بکند. دورمانسی به دو دلیل ایجاد می‌شود.
1-15-1- پوسته بذر:پوسته بذر به روشهای مختلفی می‌تواند ایجاد خواب کند.
الف) پوسته بذر از نفوذ آب به داخل بذر جلوگیری می‌کند. روی پوسته بذر منافذی بنام هلیوم وجود دارد محل نفوذ آب این میکروپورها هستند، تحت شرایطی میکروپورها مسدود می‌شوند که آنزیم دزاتوراز عامل تولید ترکیبات لیگینی است که ممکن است تحت شرایطی این آنزیم فعال شود که فعالیت آن باعث تولید لیگینین و ته‌نشینی این مواد در میکروسپورها می‌شود. تا زمانی که میکروسپورها از این حالت مسدود بودن خارج نشود بذر جوانه نمی‌زند. شرایط نامساعد مانند دمای بالا باعث می‌شود رطوبت باسرعت بیشتر از دست برود در این شرایط بذر برای جلوگیری از هدر رفتن سریع رطوبت منافذ را مسدود می‌کند و بعد نمی‌تواند آب جذب کند و جوانه نمی‌زند و حالت دورمانسی بوجود می‌آید و تا منافذ باز نشود جوانه‌زنی اتفاق نمی‌افتد و منافذ به طور عادی باز نمی‌شود.
ب) جوانه‌زنی یک فرآیند انرژی خواه است. انرژی از طریق تنفس تامین می‌شود انجام تنفس نیاز به اکسیژن دارد اگر پوسته اجازه تبادل گازی ندهد جوانه‌زنی انجام نخواهد شد. در بذور ژله‌ای یا چرب مانند و بذوری که ترکیبات فنلی روی پوسته دارند از این نوعند.
پ) بعضاً پوسته بذور حاوی مواد سمی برای بذر است از جمله این مواد می‌توان به گلیکوزیدها به خصوص گلیکوزیدهای سیانوژنیک این مواد اگر به هر دلیلی از پوسته بذر به سمت بافت‌های درونی از جمله آلرون آندوسپرم یا جنین انتقال یابد از فعالیت‌های جوانه‌زنی مخصوصاً تنفس ممانعت خواهد کرد. و تا زمانیکه غلظت این مواد در محیط درونی بذر عامل مانعت کننده بشمار آید قادر به جوانه‌زنی نخواهد بود و حالت خواب حفظ خواهد کرد. بارهنگ و بادام بایستی برای جوانه زدن در آب جاری قرار داده شوند مثل چغندر مونوژوم.
ت) پوسته بذر ماهیت نور رسیده به بذر را تغییر می‌دهد بذور علف‌های هرز از نوعPositive Photoplaslic یعنی نیازمند به نور هستند.
ث) بعضاً پوسته بذر به حدی سفت و محکم است که بعنوان یک عامل مکانیکی در برابر جوانه‌زنی بذر مقاومت می‌کند مثل یونجه آفتابگردان راه‌حل خیساندن در آب به شرطی که ماده سمی نداشته باشد. (آمن 1963، ایواناری 1949).
1-16- خواب بعد از رسیدگی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در بسیاری از بذور امکان جوانه زدن در دوره‌ای از رسیدگی بذر وجود داشته ولی پس از رسیدگی کامل بذر به حالت دورمانت خواهد بود معمولاً ناشی از اختلالات هورمونی است زمانی که پایه ما در پس از بین
رفتن کامل امکان برداشت بذر که هم اتیلن و هم آبسیزیک اسید زیاد می‌شود (آمن، 1968).
1-17- تعریف خواب
علیرغم اهمیت موضوع تعریف واضح و شفافی برای خواب بذر وجود ندارد این عدم هماهنگی در مورد هماهنگی در مورد ارائه یک تعریف واضح ممکن است به علت تصورات متفاوتی باشد که دانشمندان در مورد این پدیده دارند. به عنوان مثال، تعریفی که در نظر یک متخص فیزیولوژی بذر به عنوان خواب بذر در نظر گرفته می‌شود ممکن است با تعاریف یک متخصص اکولوژی بذر و یا تکنولوژی بذر متفاوت باشد. طی سالیان متمادی تلاشهای زیادی برای تعریف خواب بذر به عمل آمده است. عموماً انواع مختلف خواب در اثر شرایط متفاوت در بذر حادث می‌شوند. یک بذر دارای خواب بذری است که تحت فاکتورهای نرمال محیطی که برای جوانه‌زنی آن مساعد است قادر به جوانه‌زنی نیست (باسکین، 2004).
با این وجود برای ارزیابی نوع خواب بذر، لازم است تا برای جوانه‌زنی آن در دامنه دمایی مشابه با آنچه که به طور طبیعی در مزرعه رخ می‌دهد. آزمایشی انجام شود. تعدادی از تعاریف معمول برای خواب بذر عبارتند از: مکانیسمی که از جوانه‌زنی بذر در زمان نامناسب جلوگیری می‌کند (ویرریتی، 2001)؛ عدم جوانه‌زنی بذر با وجود فراهم بودن شرایط مناسب برای جوانه‌زنی (هیل‌هورست، 1995). خواب بذر همچنین به عنوان یک خاصیت ذاتی بذر که به بذر این امکان را می‌دهد که در چه نوع شرایط محیطی جوانه بزند تعریف می‌گردد (فاینچ و همکاران، 2006) مطابق با این تعریف، خواب نه تنها با عدم جوانه‌زنی بذر ارتباط دارد، بلکه یک ویژگی بذر است که شرایط مورد نیاز برای جوانه‌زنی را تعیین می‌کند.
1-18- طبقه‌بندی خواب بذر
خواب بذر به روشهای متفاوتی طبقه‌بندی گردیده است. با این وجود دانشمندان به طبقه‌بندی پایه که تمایز بین خواب اولیه و ثانویه را مشخص می‌کند توافق دارند. خواب اولیه در اثر عوامل خارجی ایجاد می‌شود و با توسعه بذر ارتباط دارد، در صورتیکه خواب ثانویه در اثر عوامل داخلی بوجود می‌آید و لزوماً پس از پراکندگی بذر ایجاد می‌شود. طبقه‌بندی دیگری برای بذر وجود دارد که بر پایه زمان خواب بذر است و براساس آن دو نوع خواب اولیه یا ذاتی و خواب ثانویه یا القایی وجود دارد. خواب اولیه در طی مراحل توسعه بذر و خواب ثانویه بعد از برداشت آن ایجاد می‌گردد و خواب ثانویه نه تنها در بذرهای غیرخواب‌دار ایجاد می‌گردد بلکه در بذرهایی که تقریباً دارای مشکلی از خواب اولیه نیز هستند ایجاد می‌شود.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید