وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
دانشگاه سوره
دانشكده هنر
پايان نامه تحصيلي در مقطع كارشناسي ارشد صنايع دستي
گرايش پژوهش هنرهاي سنتي
عنوان پايان‌نامه
بررسي ساختار و تزئينات اُرسي در معماري دوره‌ي قاجار
استاد راهنما:
دكتر عبدالكريم عطار زاده
استاد مشاور:
مهدي امرايي
دانشجو:
فرح ناز مقدم
نيمسال دوم سال تحصيلي 93-1392

تقدیم به
دانیال و دل آرام که در این مسیر، دو بال پروازم بودند.
تشکر و قدردانی
تعظیم به درگاه رفیع پروردگاری که هر دگرگونی و نیرویی از ذات بیهمتای اوست. سپاس پروردگاری را سزاست که نعمت آموختن را به انسان ارزانی داشت و دریچهای از علم بیکرانش را بر وی گشود و دیدگان او را با عالم هنرِ بی مثال خویش، آشنایی بخشید.
خدای را سپاسگزارم که به لطف بیپایانش، فرصت فراگیری دانش و معرفت در محضر اساتیدی فرهیخته و گرانقدر را نصیبم نمود تا بتوانم در این مسیر روشنگر ذرهای از دریای هنرِ بیکرانِ این سرزمین کهن باشم. بیشک در نوشتن این پایاننامه وامدار معنوی عزیزان و اساتیدی هستم که هریک از سر لطف، بخشی یا تمامی اندیشههای خود را بیدریغ در اختیارم گذاردند. در این مجال از راهنمایی و زحمات بیدریغ اساتید ارجمند، جناب آقای دکتر عبدالکریم عطارزاده در مقام استاد راهنما و جناب آقای مهدی امرایی در مقام استاد مشاور که در به ثمر رسیدن این پایان نامه، همراه اینجانب بوده و نیز اساتید بزرگوار، جناب آقای دکتر حمیدرضا فرزان یار استاد محترم دانشکده معماریِ دانشگاه سوره، استاد بزرگوار جناب آقای جواد چکشی، استاد گره چینی و مرمت آثار چوبی در شهر بروجرد، استاد بزرگوار جناب آقای قربان مافی، استاد گرهچینی و مرمت آثار چوبی در شهر قزوین، کمال تشکر را داشته و از درگاه خداوند برای این بزرگواران آرزوی سلامتی و توفیق روزافزون دارم.

عنوان پایان نامه: بررسی ساختار و تزئینات اُرسی در معماری دوره قاجار
دانشجو: فرح ناز مقدم شماره دانشجویی: 9021405001
استاد راهنما: دکتر عبدالکریم عطارزاده استاد مشاور: مهدی امرایی
مقطع و رشته تحصیلی: کارشناسی ارشد صنایع دستی، گرایش پژوهش هنرهای سنتی
چکیده:
هنر دوره قاجار، جایگاه ویژهای در میان ادوار هنری ایران داشته که با توجه به شرایط خاص اجتماعی و گسترش روزافزون تعاملات سیاسی و فرهنگی با کشورهای خارجی، بخصوص اروپا بوجود آمده و ضمن نگهداری خصوصیات هنرهای سنتی، پذیرای ویژگیهای فرهنگی بیگانه نیز بوده و بدین ترتیب هنری تلفیقی با تفکری دو سویه سامان یافته که نمود آن در بیشتر آثار باقی مانده از این دوره، بهخصوص معماری و تزئینات وابسته به آن مشهود است. اُرسی از جمله آرایههای چوبی است که میتوان آن را در زمره شاخصترین جلوههای هنر سنتی ایران به شمار آورد که با توجه به جایگاه ویژه نور و نورگیرها در بناهای ایران، در دورههایی خاص از مهمترین عناصر کاربردی و تزئینی معماری محسوب شده و ساختار و تزئینات آن، به تَبَع شرایط حاکم، دستخوش تغییراتی گردیده که موضوع و روند این پایاننامه در راستای شناسایی تغییرات فوق میباشد. نوع پژوهش از نظر هدف، بنیادی و بر اساس ماهیت و روش، تاریخی-توصیفی است. روش گردآوری مطالب بصورت کتابخانهای و میدانی و با استفاده از منابع مدون موجود و هم چنین مراجعه حضوری در بناها و عکسبرداری از آثار بوده است. بررسیها حاکی از آن است که با گسترش روابط ایران و اروپا، تغییراتی در ساختار و تزئینات این عناصر پدید آمده و موجب گرایش نقش ارسیها از سمت نقوش هندسی به سوی نقوش اسلیمی و نیز استفاده از نقش مایههای طبیعتگرا گردیده، که با دورههای قبل متفاوت بوده است.
واژگان کلیدی: دوره قاجار، تزئینات معماری، هنرهای چوبی، پنجرههای اُرسی

فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
چکیده
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل یک: کلیات پژوهش
1-1-بیان مسئله……………………………………………………………………………………………………………………………………..5
1-2-اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………5
1-3-سوًالات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………….6
1-4-فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………6
1-5-روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………..7
1-6-پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………..7
1-7-جامعه آماری………………………………………………………………………………………………………………………………..15
1-8-محدودیتهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………15
فصل دوم: مبانی نظری
2-1-تاریخچه بهره گیری از چوب در ایران…………………………………………………………………………………………17
2-2-نور و انواع نورگیرها در معماری ایران………………………………………………………………………………………….23
2-2-1-روزن………………………………………………………………………………………………………………………………………..24
2-2-2-شباک………………………………………………………………………………………………………………………………………26
2-2-3-جامخانه……………………………………………………………………………………………………………………………………26
2-2-4-هورنو………………………………………………………………………………………………………………………………………..27
2-2-5-روشندان………………………………………………………………………………………………………………………………….28
2-2-6-در و پنجره……………………………………………………………………………………………………………………………….29
2-2-7-فخرومدین……………………………………………………………………………………………………………………………….30
2-2-8-بالکانه………………………………………………………………………………………………………………………………………31
2-2-9-فَریز و خُووَن……………………………………………………………………………………………………………………………32
2-2-10-باجه……………………………………………………………………………………………………………………………………….33
2-2-11-پاچلاقی……………………………………………………………………………………………………………………………….33
2-2-12-گُلجام…………………………………………………………………………………………………………………………………….33
2-2-13-پاچنگ…………………………………………………………………………………………………………………………………..34
2-2-14-چشم گاوی……………………………………………………………………………………………………………………………34
2-2-15-اُرسی……………………………………………………………………………………………………………………………………..34
2-3- تعریف ارسی……………………………………………………………………………………………………………………………….35
2-3-1-واژه شناسی ارسی در فرهنگ نامه ها…………………………………………………………………………………….35
2-3-2- تاریخچه ارسی در جهان و ایران……………………………………………………………………………………………37
2-3-3- ساختار ارسی………………………………………………………………………………………………………………………….43
2-3-3-1- چهارچوب………………………………………………………………………………………………………………………….43
2-3-3-2- وادار……………………………………………………………………………………………………………………………………44
2-3-3-3- روکوب……………………………………………………………………………………………………………………………….44
2-3-3-4- پاخور یا آستانه………………………………………………………………………………………………………………….44
2-3-3-5- کتیبه یا پاتاق…………………………………………………………………………………………………………………….45
2-3-4- انواع کتیبه……………………………………………………………………………………………………………………………..45
2-3-4-.1-پاتاق بسته و غیر نورگیر……………………………………………………………………………………………………45
2-3-4-2- پاتاق جدا از چهارچوب درکها و نورگیر…………………………………………………………………………….46
2-3-4-3- پاتاق نورگیر، مشبک و متصل به چهارچوب…………………………………………………………………….46
2-3-5-لنگه یا دَرَک……………………………………………………………………………………………………………………………48
2-3-6-گل میخ……………………………………………………………………………………………………………………………………49
2-3-7-چفته ریزه………………………………………………………………………………………………………………………………..49
2-3-8-دستگیره………………………………………………………………………………………………………………………………….50
2-4-اهم تزئینات مورد استفاده در ارسی………………………………………………………………………………..52
2-4-1-منبت……………………………………………………………………………………………………………………………………….52
2-4-2- مشبک……………………………………………………………………………………………………………………………………53
2-4-3-گره چینی………………………………………………………………………………………………………………………………..54
2-4-4-پارچه بری……………………………………………………………………………………………………………………………….55
2-4-5-قواره بری و اسلیمی بری…………………………………………………………………………………………………………56
2-4-6-معرق………………………………………………………………………………………………………………………………………..57
2-4-7- خاتم کاری……………………………………………………………………………………………………………………………..58
2-4-8-آینه کاری………………………………………………………………………………………………………………………………..58
2-4-9-نقاشی لاکی روغنی………………………………………………………………………………………………………………..59
2-4-10-استفاده از شیشه های سفید و رنگی……………………………………………………………………………………61
2-4-11-نقاشی پشت شیشه……………………………………………………………………………………………………………….63
2-4-12- خوشنویسی………………………………………………………………………………………………………………………….64
2-4-13-گچبری………………………………………………………………………………………………………………………………….65
فصل سوم: ساختار و تزئینات ارسی در معماری دوره قاجار
3-1-تاریخچه ای پیرامون سلسله قاجار………………………………………………………………………………………………68
3-1-1-هنر دوره قاجار………………………………………………………………………………………………………………………..71
3-1-2- معماری دوره قاجار………………………………………………………………………………………………………………..72
3-2-ارسی در معماری دوره قاجار……………………………………………………………………………………………………….75
3-3-بررسی ساختار عناصر سازنده ارسی در دوره قاجار…………………………………………………………………….83
3-3-1- چهارچوب ……………………………………………………………………………………………………………………………..83
3-3-2- وادار………………………………………………………………………………………………………………………………………..85
3-3- 3-روکوب …………………………………………………………………………………………………………………………………..87
3-3-4- گل میخ …………………………………………………………………………………………………………………………………89
3-3-5- خروسک…………………………………………………………………………………………………………………………………91
3-3-6- ساختار پاشنه یا آستانه………………………………………………………………………………………………………….92
3-3-7- ساختار لنگه یا دَرَک………………………………………………………………………………………………………………95
3-3-7-1- ابعاد لنگه ها……………………………………………………………………………………………………………………123
3-3-7-2-ایمنی درک ها در ارسی…………………………………………………………………………………………………..126
3-3-8- ساختار کتیبه یا پاتاق……………………………………………………………………………………………………….128
3-3-8-1-پاتاق بسته و غیر نورگیر………………………………………………………………………………………………….129
3-3-8-2-پاتاق جدا از چهارچوب درک ها و نورگیر……………………………………………………………………….131
3-3-8-3-پاتاق نورگیر و متصل به چهارچوب………………………………………………………………………………..134
3-3-8-3-1-کتیبه های صاف………………………………………………………………………………………………………….139
3-3-8-3-2-کتیبه های قوس دار……………………………………………………………………………………………………146
الف)کتیبه های قوس دار با دور دایره………………………………………………………………………………………………..149
ب)کتیبه های قوس دار با دور بیضی یا گهواره ای……………………………………………………………………………151
ج)کتیبه های قوسی تیزه دار یا جناغی…………………………………………………………………………………………… 151
چ)کتیبه های با قوس کلیل……………………………………………………………………………………………………………….153
3-4-بررسی تزئینات(طرح و نقش) در ارسیهای دوره قاجار…………………………………………………………..155
3-4-1-طرح هندسی………………………………………………………………………………………………………………………..157
3-4-2-طرح غیر هندسی………………………………………………………………………………………………………………….159
3-4-3-طرح نوشتاری یا خوشنویسی……………………………………………………………………………………………….160
3-4-4-طرح های تلفیقی………………………………………………………………………………………………………………….160
3-5-تزئینات آستانه(پاشنه) در ارسیهای دوره قاجار:……………………………………………………………………..165
3-6-تزئینات لنگه ها در ارسیهای دوره قاجار………………………………………………………………………………..171
3-7-تزئینات کتیبه در ارسیهای دوره قاجار ………………………………………………………………………………….190
3-7-1-تزئینات در ارسی با کتیبه چهارگوش(مستطیل شکل)……………………………………………………….193
3-7-2-تزئینات در ارسی با کتیبه قوس دار…………………………………………………………………………………….202
3-7-3-تزئینات در ارسی با کتیبه جناغی……………………………………………………………………………………… 209
3- 7-4-تزئینات درکتیبه ارسی، با قوس کلیل………………………………………………………………………………..212
فصل چهارم:بررسی تحلیلی ساختار و تزئینات ارسی های دوره قاجار در مقایسه با ارسی های( دوره های زند، افشار و صفوی)
4-1- ویژگیهای ساختاری و تزئینی ارسیها در دوره قاجار……………………………………………………………217
4-2- ویژگیهای هنر و معماری در دوره های صفویه، افشار و زندیه …………………………………………….227
4-2-1-نقوش هندسی………………………………………………………………………………………………………………………236
4-2-2- نقوش غیرهندسی……………………………………………………………………………………………………………….239
4-2-2-1-نقوش گیاهی……………………………………………………………………………………………………………………239
4-2-2-2-نقوش حیوانی…………………………………………………………………………………………………………………..239
4-2-2-3-نقوش انسانی، افسانه ای، نمادین و خوشنویسی……………………………………………………………..240
4-3-علت ادامه نیافتن ارسی سازی در بناها…………………………………………………………………………………….241
نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………….243
فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………..248
فهرست منابع تصویر…………………………………………………………………………………………………………………………..253
چکیده انگلیسی
فهرست جدول
شماره جدول شماره صفحه
جدول شماره 1: جدول سلسله پادشاهی دوره قاجار…………………………………………………………………………..69
فهرست تصاویر
شماره تصویر شماره صفحه
(شکل2-1): نقش کلبه در استوانه بدست آمده از شوش……………………………………………………………………18
(شکل 2-2): پوشش بام خانه ای در شهر سوخته از چوب…………………………………………………………………19
(شکل 2-3 ): در چوبی منبت کاری شده مقبره سلطان محمود غزنوی، موزه آگرا، هند…………………..21
(شکل 2-4): منبر چوبی گره چینی و منبت کاری شدۀ مسجد جامع نائین……………………………………..22
(شکل 2-5): روزن بالای در با شیشه های رنگی حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………….25
(شکل2-6) : روزن های ثابت سقفی خانه طباطبایی، کاشان……………………………………………………………..25
(شکل 2-7): روزن های چوبی مشبک، خانه تقوی، گرگان………………………………………………………………..25
(شکل 2-8): شباک با پوشش کاشی، سر در عالی قاپو، قزوین…………………………………………………………..26
(شکل2-9): شباک چوبی، عکس خانه، کاخ موزه گلستان………………………………………………………………….26
(شکل 2-10): جامخانه، حمام سلطان امیر احمد، قسمت پشت بام حمام،کاشان……………………………..27
(شکل 2-11): جامخانه، حمام سلطان امیراحمد، داخل حمام، کاشان………………………………………………27
(شکل 2-12): هورنو، بازار قم………………………………………………………………………………………………………………28
(شکل 2-13): روشندان چوبی با طرح اسلیمی، آینه کاری شده، خانه مشروطه، تبریز……………………29
(شکل2-14): در و پنجره با شیشه های رنگی، خانه امیر لطیفی، گرگان………………………………………….30
(شکل2-15): در و پنجره در طبقه بالا، آرامگاه امامزاده سید محمد، قزوین……………………………………..30
(شکل2-16): فخرومدین، ابیانه، کاشان………………………………………………………………………………………………31
( شکل2-17): بالکانه، ابیانه، کاشان…………………………………………………………………………………………………….32
(شکل2- 18): گلجام، خانه بروجردی ها، کاشان………………………………………………………………………………..33
(شکل2-19): پاچنگ، ابیانه، کاشان……………………………………………………………………………………………………34
(شکل2-20): پنجره چشم گاوی، جبه خانه قاجار، اصفهان……………………………………………………………… 35
(شکل2-21): اُرسی سه لنگه، عمارت چهلستون، قزوین…………………………………………………………………….35
(شکل2-22): ارسی سه لنگه تالار شاه نشین، خانه عامری ها، کاشان………………………………………………37
(شکل2-23): پنجره بالارو……………………………………………………………………………………………………………………38
(شکل2-24): ارسی پنج لنگه میاندر، حسینیه امینی ها، قزوین………………………………………………………..39
(شکل2-25): پاشنه یا پاخور ارسی، شاه نشین باغ فین، کاشان………………………………………………………..45
(شکل2-26): ارسی سه چشمه با پاتاق بسته، خانه بروجردی ها، کاشان…………………………………………46
(شکل2-27): ارسی سه چشمه با پاتاق جدا، خانه بروجردی ها، کاشان……………………………………………46
(شکل2-28):ارسی سه چشمه با پاتاق نورگیر، مشبک و متصل به چهارچوب، خانه حیدرزاده، تبریز………………………………………………………………………………………………………………………………………………………47
(شکل2-29): ارسی پنج چشمه با کتیبه صاف، خانه سرتیپ امینی سدهی، خمینی شهر ……………..47
(شکل2-30): ارسی با کتیبه هلالی، خانه قدکی، نمازخانه دانشکده فرش، تبربز…………………………….48
(شکل2-31): ارسی با کتیبه جناغی،خانه ستوده، چالشتر، شهر کرد………………………………………………..48
(شکل2-32): دَرَک مستطیل، خانه بروجردی ها، کاشان…………………………………………………………………50
(شکل2-33): درک با انحنای فوقانی، حسینیه امینی ها ، قزوین………………………………………………………50
(شکل2-34): گل میخ بر چهارچوب ارسی، موزه سنجش، تبریز………………………………………………………..51
(شکل2-35): چفتهریزه فلزی بر چهارچوب ارسی، موزه سنجش، تبریز……………………………………………51
(شکل2-36): دستگیره فلزی، خانه حیدرزاده، تبریز………………………………………………………………………….51
(شکل2-37): آستانه ارسی، منبت کاری از سمت حیاط بیرونی، خانه وثوق، تهران………………………..53
(شکل2-38): ارسی گره چینی شده، ارگ کریم خان زند، شیراز………………………………………………………55
(شکل2-39): کتیبه ارسی تزئین شده به شیوه اسلیمی بری و آینه کاری، حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….56
(شکل2-40): آستانه معرق کاری با چوب یک رنگ، خانه بهنام، تبریز……………………………………………..57
(شکل2-41): کاربرد آینه در کتیبه ارسی پنج چشمه، حسینیه امینی ها، قزوین…………………………….59
(شکل2-42): نقاشی لاکی روغنی بر لنگه های ارسی، خانه محصص، قزوین…………………………………….60
(شکل2-43): کاربرد شیشه سفید و رنگی در ارسی، خانه آصف وزیری، سنندج ……………………………..62
(شکل2-44): نقاشی پشت شیشه، تصویر بروج دوازدهگانه، تالار اولِ حسینیه امینی ها، قزوین……….64
(شکل2-45): نمایی از خوشنویسی با استفاده از چوب و شیشه رنگی در کتیبه ارسی خانه مشروطیت، اصفهان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..65
(شکل 2-46): نمایی از گچبری بر سطح آینه تخت، کتیبه ارسی میاندر، حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….66
(شکل3-1): وجود ستون های با قوس نیم دایره، خانه قدکی، تبریز…………………………………………………75
(شکل3-2): استفاده از شیشه های رنگی در ارسی، خانه قدکی، تبریز……………………………………………..77
(شکل3-3): استفاده از شیشه های بزرگ رنگی موزه قاجار، تبریز…………………………………………………….77
(شکل3-4): استفاده از طرح گردان در کتیبه ارسی، موزه قاجار، تبریز……………………………………………..78
(شکل3-5): ارسی با پاتاق مستطیل، خانه علامه، اصفهان، دوره صفویه…………………………………………….79
(شکل3-6 ): ارسی با پاتاق و لنگههای قوسدار، خانه طباطبایی ها، کاشان………………………………………79
(شکل3-7): تزئینات آینه کاری بر وادار، ارسی سه لنگه، خانه مشروطه تبریز، سمت حیاط بیرونی..80
(شکل3-8): ارسی پنج لنگه در تالار میانی حسینیه امینی ها، قزوین………………………………………………81
(شکل3-9): ارسی سه لنگه تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………82
(شکل3-10): ارسی سه لنگه تالار آینه، خانه وثوق، تهران………………………………………………………………..82
(شکل3-11): نمای کلی از چهارچوب در ارسی………………………………………………………………………………….84
( شکل3-12): ارسی با درکهای نامساوی، تالار اصلی، خانه بهنام(دانشکده معماری)، به سمت حیاط پشتی، تبریز، ………………………………………………………………………………………………………………………………………..85
(شکل3-13): ارسی پنج لنگه تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان………………………………………………….86
(شکل3-14): وادار ساخته شده از مصالح ساختمانی، تالار شاه نشین خانه بروجردیها، کاشان…………87
(شکل3-15): نمایی از مسیر کشویی در ارسی پنج لنگه خانه مشروطیت، اصفهان…………………………..88
(شکل3-16): روکوب با انحنای قوسی، تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان……………………………………88
(شکل3-17): وجود گل میخ با فواصل منظم بر روی وادار ، خانه مشروطیت، اصفهان……………………..89
(شکل های 3-18 و 3-19): اشکال مختلف گل میخ بر روی درِ خانه، روستای چَرگَر، زنجان………….90
(شکل3-20): گل میخ با تزئین شیاردار بر ارسی، خانه مشروطیت، اصفهان……………………………………..90
(شکل 3-21): خروسک یا چفته ریزه، انگورستان ملک، اصفهان……………………………………………………….91
(شکل3-22): آستانه تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان………………………………………………………………..92
(شکل 3-23): آستانه هم سطح با زمین، ارسی تالار میانی، حسینیه امینی ها، قزوین…………………….93
(شکل 3-24): نمایی از آستانه بلند چوبی، ارسی عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران……………………..93
(شکل3-25): آستانه ارسی ایوان تخت مرمر از مصالح ساختمانی، کاخ گلستان، تهران……………………94
(شکل 3-26): آستانه ارسی از مصالح ساختمانی، عمارت دهدشتی، بوشهر………………………………………94
(شکل3-27): لنگه های مستطیل، ارسی سه لنگه عمارت شمس العماره،کاخ گلستان، تهران………..96
(شکل3-28): لنگه با انحنای قوسی در بالا، حسینیه امینی ها، قزوین………………………………………………96
(شکل3-29): ارسی سه لنگه با تقسیمات ساده، حوضخانه کاخ صاحبقرانیه، تهران………………………….97
(شکل3-30): لنگه های ارسی با تزئین هلالی ساده، تالار شاه نشین خانه علوی، تبریز……………………97
(شکل3-31): قواره بری در لنگه های ارسی، تالارسوم حسینیه امینی ها، قزوین……………………………..98
(شکل3-32): لنگه های ارسی با تزئین طرح گردان، خانه مشروطیت، تبریز…………………………………….98
(شکل3-33): عمارت دهدشتی، بوشهر. ……………………………………………………………………………………………99
(شکل3-34): خانه امیر نظام گروسی، (موزه قاجار)، تبریز…………………………………………………………………99
(شکل 3-35): قسمت بیرونی لنگه ارسی، تالار شاه نشین خانه بهنام، سمت حیاط اصلی، تبریز….100
(شکل 3-36): قسمت داخلی لنگه ارسی، تالار شاه نشین خانه بهنام ، سمت حیاط اصلی، تبریز….100
(شکل3-37): ارسی سه لنگه، عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران………………………………………………….101
(شکل3-38): نمایی از لنگه های مزین به طرح خورشیدی، خانه کلاهدوزها، یزد………………………….102
(شکل3-39): استفاده از طرح های گردان در لنگه های ارسی، خانه آصف وزیری، سنندج…………..102
(شکل3-40): استفاده از چوب در فضای بین لنگه و وادار، ارسی تالار شاه نشین خانه طباطبایی ها، کاشان…………………………………………………………………………………………………………………………………………………103
(شکل3-41): استفاده از شیشه های رنگی در فضای بین لنگه ها و وادار، ارسی تالار شاه نشین خانه محمودی، یزد……………………………………………………………………………………………………………………………………..103
(شکل3-42): ارسی با لنگه دو تکه، اتاق مشرف به حیاط اصلی، خانه وثوق، تهران……………………….104
(شکل3-43): ارسی سه لنگه با درک های دو تکه، مسجد جامع عتیق، قزوین………………………………105
(شکل3-44): ارسی با درکهای دو تکه، خانه وثیق انصاری، اصفهان……………………………………………….105
(شکل3-45): درکهای دو تکه با تزئینات متفاوت، خانه بهروزی، قزوین ………………………………………..106
(شکل3-46): ارسی با لنگه های دو تکه و تزئینات یکسان، خانه افتخارالاسلام، بروجرد …………….106
(شکل3-47): لنگه ارسی با شیشه های رنگی و سفید خانه کلاهدوزها، یزد………………………………….108
(شکل3-48): ارسی با سطحی کاملاً پوشیده، خانه شیخ الاسلام، اصفهان………………………………………108
(شکل3-49): لنگه های تزئین شده در اتاقهای گوشواره، انگورستان ملک، اصفهان…………………….109
(شکل 3-50): لنگه ارسی با پوشش چوبی، بازار هنر، اصفهان ……………………………………………………….110
(شکل3-51): ارسی به عنوان میاندر، بین تالار اول و دوم، حسینیه امینی ها، قزوین…………………….111
(شکل3-52): ارسی پنج لنگه، خانه نیلفروشان، اصفهان………………………………………………………………….112
(شکل3-53): ارسی پنج لنگه، بقعه هفده تن، مسلم شهرِ گلپایگان، اصفهان………………………………….113
(شکل3-54): لنگه های گره چینی شده، بقعه هفده تن مسلم شهر، گلپایگان،اصفهان………………….114
(شکل3-55): طرحی از چگونگی تقسیم وزن بر تیرهای وادار در ارسی………………………………………….115
(شکل3-56): ارسی هفت لنگه، تالار شاه نشین، خانه بهنام، تبریز………………………………………………….116
( شکل3-57): ارسی نه لنگه عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران……………………………………………………117
(شکل3-58): ارسی پنج لنگه میانی با دو ارسی و دو لنگه با پاتاق کوتاهتر در طرفین، خانه حیدرزاده، تبریز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………118
(شکل3-59): ارسی با ارتفاع یکسان و لنگه های متفاوت، تالار الماس، کاخ گلستان، تهران………….118
(شکل3-60): ارسی با لنگه ها و ارتفاع یکسان، خانه قدکی، تبریز………………………………………………….119
(شکل3-61): ارسی پنج لنگه خانه مشروطیت، به سمت حیاط پشتی، اصفهان……………………………..120
(شکل3-62): ارسی سه لنگه درطبقه بالا، خانه فرهنگ گیلان، رشت…………………………………………….120
(شکل 3-63): ارسی های طبقه پایین، خانه بروجردی ها، کاشان…………………………………………………..121
(شکل3-64): ارسی سه لنگه، سرای مشیر، شیراز …………………………………………………………………………..121
(شکل 3-65): ارسی یک لنگه، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………122
(شکل3-66): ارسی میاندر، خانه مجتهدزاده، اصفهان……………………………………………………………………..122
(شکل3-67): داخل یکی از اتاق های دیوانخانه1256، ه.ق……………………………………………………………..123
(شکل3-68 ): ارسی دو لنگه در طبقه بالا، خانه کبیری، خوی……………………………………………………….124
(شکل3-69): ارسی سه لنگه کوتاه، رو به حیاط اندرونی، خانه طباطبایی ها، کاشان…………………….124
(شکل3-70) : ارسی پنج لنگه، تالار شاه نشین، رو به حیاط پشتی، خانه بهنام، تبریز…………………125
(شکل3-71): قفل موجود بر درک ارسی، بقعه هفده تن مسلم شهر، گلپایگان………………………………126
(شکل3-72): قفل موجود بر لنگه های ارسی…………………………………………………………………………………..127
(شکل3-73): کتیبه بلند ارسی پنج لنگه شاهچراغ، شیراز………………………………………………………………128
(شکل3-74): ارسی سه لنگه با پاتاق بسته، خانه بروجردیها، کاشان……………………………………………….129
(شکل3-75): ارسی سه لنگه با پاتاق بسته، خانه بروجردیها، کاشان……………………………………………….130
(شکل3-76): ارسی سه لنگه میاندر، خانه مجتهدزاده، اصفهان……………………………………………………….130
(شکل3-77): پاتاق جدا در ارسی پنج لنگه، تالار شاه نشین، خانه عامریها، کاشان………………………..131
(شکل3-78): پاتاق جدا بصورت گلجام در ارسی سه لنگه، خانه بروجردیها، کاشان……………………….132
(شکل3-79): پاتاق جدا با تزئین گره چینی، بدون شیشه، ارسی سه لنگه، خانه بروجردیها، سمت حیاط داخلی، کاشان………………………………………………………………………………………………………………………….133
(شکل3-80): پاتاق های جدا از هم و کوتاه، ارسی سه لنگه، خانه عامریها، کاشان…………………………133
(شکل3-81): ارسی پنج لنگه تالار شاه نشین، سرای بدیع، اصفهان……………………………………………….134
(شکل3-82): کتیبه ارسی سه لنگه، میاندر بین دو تالار، تالار آینه، خانه وثوق، تهران………………….135
(شکل 3-83): جداره بیرونیِ کتیبه ارسیِ نه لنگه با طرحی متفاوت ، عمارت بادگیر ، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..136
(شکل3-84): جداره بیرونیِ کتیبه ارسی سه لنگه با طرح یکسان، خانه مشروطیت، تبریز……………137
(شکل3-85): جداره داخلی کتیبۀ ارسی سه لنگه با طرح یکسان، خانه مشروطیت، تبریز……………137
(شکل3-86): جداره محافظ چوبی، ارسی سه لنگۀ خانه رمدانی، ساری ………………………………………..138
(شکل3-87): محافظ شیشه ای ارسی ، پنج لنگۀ خانه علوی، تبریز……………………………………………….138
(شکل3-88): کتیبه مستطیل شکل با تزئینات ساده و حاشیه تزئین شده، خانه صیفور قاسمی، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..139
(شکل3-89): تقسیمات هلالی در بخش پایینی کتیبه، ارسی پنج لنگه، خانه امام جمعه شهیدی، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….140
(شکل3-90): تقسیمات چهار گوش در بالای کتیبه، ارسی پنج لنگه، خانه زینت الملک، شیراز…..140
(شکل3-91): کتیبه ارسی نه لنگه، عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران…………………………………………141
(شکل3-92): کتیبه با تقسیمات و تزئینات یکسان در ارسی نه لنگه، خانه سلماسی، تبریز…………..142
(شکل3-93): کتیبه با تقسیمات و تزئینات متفاوت در ارسی نه لنگه، حسینیه امینی ها، قزوین….142
(شکل3-94): کتیبه ارسی نه لنگه، خانه بهنام، تبریز………………………………………………………………………143
(شکل3-95): کتیبه با تقسیمات جدا از هم و تزئینات متفاوت، خانه امام جمعه، تهران………………..143
(شکل3-96): ارسی هفت لنگه خانه وثوق با کتیبه مستطیل، تالار سفره خانه، تهران……………………144
(شکل3-97):ارسی پنج لنگه سمت حیاط داخلی با کتیبه بلند، خانه مشروطیت، اصفهان……………145
(شکل3-98): ارسی سه لنگه با پاتاق کوتاه و لنگههای بلند در اتاقی کوچک، خانه مشروطیت، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..145
(شکل3-99): ارسی پنج لنگه با درک های دو تکه و پاتاق کوتاه، حسینیه امینی ها، قزوین………….146
(شکل3-100): قوس معمولی و اجزای آن……………………………………………………………………………………….147
(شکل3-101): قوس با دور دایره………………………………………………………………………………………………………147
(شکل3-102): قوس با دور بیضی…………………………………………………………………………………………………….147
(شکل3-103): قوس تیزه دار……………………………………………………………………………………………………………148
(شکل3-104): قوس کلیل………………………………………………………………………………………………………………..148
(شکل3-105): قوس افزوده………………………………………………………………………………………………………………148
(شکل3-106): قوس شکسته…………………………………………………………………………………………………………….148
(شکل3-107): کتیبه قوس دار با دور دایره، ارسی سه لنگه، کاخ گلستان، تهران………………………….149
(شکل3-108): کتیبه قوس دار با ساقه بلند، ارسی سه لنگه، شاه نشین باغ فین، کاشان…………….149
(شکل3-109): سه ارسی با سه لنگه برابر، خانه کاظمی، تهران………………………………………………………150
(شکل3-110): ارسی با دهانه های نابرابر، تالار شاه نشین، موزۀ قاجار، تبریز………………………………..150
(شکل3-111): ارسی هفت لنگه با کتیبه گهواره ای، خانه رسولیها، یزد………………………………………..151
(شکل3-112): نورگیر ارسیِ مسجد-مدرسه صالحیه، قزوین…………………………………………………………..152
(شکل3-113): ارسی سه لنگه با کتیبۀ آینه کاری، خانه امام جمعه، تهران……………………………………153
(شکل3-114): ارسی سه لنگه با پاتاق با قوس کلیل، خانه لاریها، یزد……………………………………………154
(شکل3-115): پاتاق با قوس کلیل، ارسی پنج لنگه در طبقه فوقانی مسجد-مدرسه صالحیه، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….154
(شکل3-116): نقش ستاره هشت پر در کتیبه ارسی، تالار آینه، خانه وثوق، تهران.. ……………………157
(شکل3-117): نقش شمسه برکتیبۀ ارسیِ پنج لنگه، کاروانسرای حاج کمال، رباط کریم، تهران…158
(شکل3-118): نقش هندسی دایره برکتیبۀ ارسی، خانه افتخارالاسلام، بروجرد……………………………158
(شکل3-119): طرح گل و مرغ…………………………………………………………………………………………………………161
(شکل3-120): طرح گلدانی…………………………………………………………………………………………………………….161
(شکل3-121): طرح گلفرنگ…………………………………………………………………………………………………………….161
(شکل3-122): طرح اسلیمی…………………………………………………………………………………………………………….161
(شکل3-123): طرح ختایی……………………………………………………………………………………………………………….161
(شکل3-124): طرح بته…………………………………………………………………………………………………………………….161
(شکل3-125): تزئین به شیوه منبتِ کم عمق بر وادار ارسی، خانه لاری ها، یزد…………………………..162
(شکل3-126): تزئینِ چهارچوب به شیوۀ معرق، ارسی سه لنگه نارنجستان قوام، شیراز………………..163
(شکل3-127): تزئین چهارچوب ارسی با آینه کاری، ایوان تخت مرمر، کاخ گلستان، تهران…………163
(شکل3-128): تزئین چهارچوب با نقاشی پشت شیشه، ارسی سه لنگه، تالار آینه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..163
(شکل3-129): استفاده از آینه جهت تزئینِ وادارهای ساخته شده از مصالح ساختمانی، خانه بروجردیها، کاشان… …………………………………………………………………………………………………………………………..164
(شکل3-130):استفاده از گچبری بر وادارهای ساخته شده از مصالح ساختمانی، خانه بروجردیها، کاشان………………………………………………………………………………………………………………………………………………….164
(شکل3-131): ارسی سه لنگه با پاشنۀ منبت شده، خانه طباطبایی ها، کاشان……………………………..165
(شکل3-132): طرح گره شمسه و سلی ، پاشنه ارسیِ خانه طباطبایی ها، کاشان…………………………165
(شکل3-133): طرح گره ده پابزی ، پاشنه ارسی هفت لنگه، تالار آینه، خانه وثوق، سمت حیاط بیرونی، تهران …………………………………………………………………………………………………………………………………….166
(شکل3-134): طرح گره طبل اندر طبل ، ارسیِ سه لنگه عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..166
(شکل3-135): طرح گره مداخل موج، پاشنه ارسیِ هفت لنگه انگورستان ملک، اصفهان………………166
(شکل 3-136): طرح گره سرمه دان گردان، پاشنۀ ارسیِ هفت لنگه، انگورستان ملک، اصفهان……166
(شکل3-137): طرح گره چهارشمسه سرمه دان( ده تند)، پاشنۀ ارسی هفت لنگۀ خانه مشروطیت، اصفهان……………………………………………………………………………………………………………………………………………….167
(شکل3-138): طرح گره چهار شمسه سرمه دان، پاشنه ارسی سه لنگه تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..167
(شکل 3-139): طرح گره هشت طبلِ آلت و لقط، پاشنه ارسی یک لنگه، عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..167
(شکل3-140): طرح گره کند دو پنج، پاشنه ارسی پنج لنگه ایوان تخت مرمر، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..167
(شکل3-141): طرح گره خفتۀ راستۀ حصیری، پاشنه ارسی پنج لنگۀ حسینیۀ پورمختار، خلخال.168
(شکل3-142): طرح گره ده تند، پاشنۀ ارسیِ خانه عامریها، کاشان……………………………………………….168
(شکل3-143): طرح هندسی هشت ضلعی،پاشنه ارسی سه لنگۀ تالار شاه نشین، باغ فین کاشان..168
(شکل3-144): طرح گره چهار شمسه دار، پاشنه ارسی سه لنگه، خانه بروجردیها، کاشان……………168
(شکل3-145): پاشنه ارسیِ هفت لنگۀ تالار شاه نشینِ خانه بهنام، به سمت حیاط بیرونی.، تبریز.169
(شکل3-146): طرح گرهِ هشت زهره، پاشنۀ ارسیِ هفت لنگه تالار آینه، سمت حیاط، خانه وثوق، تهران ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….169
(شکل3-147): طرح آلت شش، پاشنه ارسیِ سه لنگه، خانه علامه، اصفهان…………………………………..169
(شکل3-148): طرح گردان، پاشنۀ ارسیِ سه لنگه در طبقۀ بالا، خانه دیبا، اصفهان……………………..170
(شکل3-149): طرح گره ترقه(آلت قمی)، پاشنۀ ارسی پنج لنگۀ تالار ارسی، طبقه بالا، انگورستان ملک، اصفهان……………………………………………………………………………………………………………………………………..170
(شکل3-150): طرح آلت چینی هشت، پاشنۀ ارسیِ سه لنگۀ خانه شیخ الاسلام، اصفهان……………170
(شکل3-151): نقوش قرینه در لنگه های ارسی، تالار اصلیِ خانه مشروطیت، رو به سمت حیاط بیرونی، اصفهان ………………………………………………………………………………………………………………………………..171
(شکل3-152): گستردگی یک دست نقش، بر لنگه ارسی، اتاقی کوچک، خانه مشروطیت، اصفهان……………………………………………………………………………………………………………………………………………….172
(شکل3-153): تداعی نقش بطری بر لنگههای ارسی، عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..172
(شکل3-154): استفاده از شیوۀ قواره بری در متنِ لنگه های ارسی، خانه کاظمی، تهران……………..173
(شکل3-155): استفاده از شیوههای گره چینی و مشبک در متن، ارسی بقعه هفده تن، مسلم شهر، گلپایگان……………………………………………………………………………………………………………………………………………..173
(شکل3-156): ارسی نه لنگه، با تزئیناتی یکسان در لنگهها، حسینیه امینیها به سمت حیاط بیرونی، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….174
(شکل3-157): لنگه های ارسی با نقوش متفاوت، تالار ارسیِ انگورستان ملک، اصفهان………………..175
(شکل3-158): نقش یکسان با شیشههایی به رنگهای مختلف، ارسی سه لنگه خانه صالحی، اصفهان……………………………………………………………………………………………………………………………………………….175
(شکل3-159):نمایی از تزئین حاشیۀ اصلی به شیوه قوارهبری در لنگۀ ارسی، حسینیه امینیها، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….176
(شکل3-160): نمایی از گره چینی در حاشیه اصلی، لنگه ارسی، بقعه هفده تن مسلم شهر، گلپایگان………………………………………………………………………………………………………………………………………………176
(شکل3-161): نمایی از حاشیۀ مزین با شیوه اسلیمی بری، در لنگۀ ارسی، تالار ارسی انگورستان ملک، اصفهان ……………………………………………………………………………………………………………………………………177
(شکل3-162): نمایی ازحاشیۀ مزین به نقاشی، ارسی سه لنگه، تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران………………………………………………………………………………………………………………………………………………….177
(شکل3-163): حاشیه انحنادار در قاب مستطیل شکل لنگه، تالار شاه نشین، موزۀ قاجار، تبریز….178
(شکل3-164): تقسیمات و تزئین لنگه ها در ارسی عمارت مشیردیوان، سنندج…………………………..179
(شکل3-165): کتیبه مستطیل شکل با تقسیمات هلالی در پایین، یکی از اتاق ها، خانه لاریها، یزد………………………………………………………………………………………………………………………………………………………180
(شکل3-166): حاشیه باریک با نقوش تزئینی و یکسان تالار اصلی، خانه مشروطیت، اصفهان………181
(شکل3-167): مشبک چوب با نقوش هندسی در حاشیه های باریک، حسینیه امینی ها، قزوین…181
(شکل3-168): حاشیه مشبک، تزئین شده با آینه، عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران…………………181
(شکل3-169): حاشیه های باریک با نقش گل و برگ، خانه وثوق، تهران………………………………………181
(شکل3-170): تزئینات لنگه ها با تقسیمات شبکه ای ساده و منظم با شیشه های سفید، ارسیِ پنج لنگه، چادر خانه،کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………182
(شکل3-171): نمایی از تزئینات قرینه با مشبک های بسیار ریز و شیشه رنگی در متن لنگه، ارسی خانۀ کبیری، خوی……………………………………………………………………………………………………………………………..182
(شکل3-172): استفاده از شیشههای رنگی در تمام سطح لنگههای ارسی، خانه تمیزی، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..183
(شکل3-173): استفاده از شیشههای رنگی در تمام سطح لنگههای ارسی، قلعۀ والی، ایلام………….184
(شکل3-174): استفاده از شیشه رنگی در قطع کوچک بین نقوشِ لنگۀ ارسیِ سه درکِ خانۀ وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..184
(شکل3-175): استفاده از شیشه سفید در ارسیِ سه لنگۀ خانۀ کلاه دوزها، یزد،…………………………..185
(شکل3-176): استفاده از شیشه سفید در سطح بسیار باریک، ارسی سه لنگه خانۀ دهدشتی، بوشهر………………………………………………………………………………………………………………………………………………….185
(شکل3-177): استفاده از شیشه سفید و برشهای تزئینی چوب ها در متن، عمارت شمس العماره، طبقه اول، کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………..186
(شکل3-178): گره چینی بدون شیشه در ارسی سه لنگه طبقه فوقانی، خانه علامه، اصفهان………186
(شکل3-179): استفاده از پوشش چوبی در پشتِ گره چینیهای ارسیِ سه لنگه، بازار هنر، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..187
(شکل3-180): نمایی از گره چینی در ارسی سه لنگه، خانه لاریها، یزد…………………………………………188
(شکل 3-181): گره چینی بسیار پرکارِ ارسیِ نه لنگه عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران……………188
(شکل3-182): ارسی با درکهای دو تکه و تزئینات مختلف، ارسیِ سه لنگه، مسجد جامع عتیق، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….189
(شکل3-185): طرح کتیبه با بخش مستطیل شکل در پایین، با تزئینات جداگانه………………………..191
(شکل3-186): کتیبه ارسی هفت لنگه با متن محصور در حاشیه، خانه مشروطیت، اصفهان………..191
(شکل3-187): حاشیه مشبک ، ارسیِ هفت لنگه تالارِ سفره خانه، خانۀ وثوق، تهران…………………..192
(شکل3-188): حاشیۀ با تزئین نقاشی، ارسی میاندر، سمت تالار آینه، خانۀ وثوق، تهران……………..192
(شکل3-189): حاشیۀ گره چینی با نقش هندسی، ارسی هفت لنگه، تالار آینه، خانۀ وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..192
(شکل3-190): حاشیه گره چینی با نقش هندسی و شیشه رنگی، ایوان تخت مرمر کاخ گلستان، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..193
(شکل3-191): کتیبه مستطیل شکل با تقسیمات ساده، ارسی پنج لنگه خانه صیفور قاسمی، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..194
(شکل3-192): کتیبه مستطیل شکل با نقوش یکنواخت و پراکنده، تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..194
(شکل3-193): کتیبه با نقش هندسی گره چینی شده با چوب و تزئین شده با آینه و شیشه رنگی، ارسی تالار آینه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………….195
(شکل3-194): تزئین کتیبه ارسی با تکرار نقش موج، مزین به نقاشی با نقوش گیاهی، ارسی سه لنگه، تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………..195
(شکل3-195): تقسیمات نیم دایره در کتیبۀ مستطیلِ ارسی هفت لنگه، خانه آصف اردبیلی، اردبیل………………………………………………………………………………………………………………………………………………..196
(شکل3-196): تقسیمات مستطیل شکل در کتیبۀ ارسی نه لنگه خانه امام جمعه، تهران…………….196
(شکل3-197): کتیبه مستطیل شکل با تقسیمات جناغی، ارسی هفت لنگه، خانه بهنام، تبریز……197
(شکل3-198): نقش بته در میانۀ تقسیمات جناغی، کتیبۀ ارسی هفت لنگه، خانه بهنام، تبریز……197
(شکل3-199): استفاده از نقش شعاعی در بین تقسیماتِ کتیبۀ ارسی هفت لنگه، خانه بهنام، تبریز……………………………………………………………………………………………………………………………………………………197
(شکل3-200): کتیبۀ ارسی پنج لنگه با تقسیمات بلند و هلالی، تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان………………………………………………………………………………………………………………………………………………..198
(شکل3-201): نمایی از کتیبه مزین به نقوش اسلیمی و خوشنویسی، انگورستان ملک، اصفهان….198
(شکل3-202): خوشنویسی اسماء مبارک با شیوه مشبک، تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان…198
(شکل3-203): تقسیمات چهارگوش در بالای کتیبه با نقوش هندسی و رنگهای متفاوت، ارسی پنج لنگه خانه زینت الملک، شیراز……………………………………………………………………………………………………………199
(شکل3-204): تزئین متن ساده کتیبه مستطیل شکل با شیشه های رنگی، عمارت دهدشتی، بوشهر………………………………………………………………………………………………………………………………………………….199
(شکل3-205): استفاده از نقوش هندسی گردان در کتیبۀ ارسی هفت لنگه، تالار شاه نشین، خانه کبیری، خوی …………………………………………………………………………………………………………………………………….200
(شکل3-206): کتیبه کوتاه مستطیلی با تزئین نقش هندسی ساده و شیشه رنگی، ارسی سه لنگه، خانه بروجردیها، کاشان،……………………………………………………………………………………………………………………..201
(شکل3-207): کتیبه کوتاه، مزین به نقوش هندسی و حاشیه تزئین شده، اتاقی در خانه وثوق، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..201
(شکل3-208): کتیبه کوتاه با تقسیمات نیم دایره و مزین به نقوش اسلیمی، ارسی پنج لنگه در یکی از اتاق های حسینیه امینی ها، قزوین……………………………………………………………………………………………….201
(شکل3-209): نمایی از کتیبه کوتاه با تزئین گل و مرغ با شیوه نقاشی، ارسی پنج لنگه در طبقۀ بالا تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان…………………………………………………………………………………………………202
(شکل3-210): صورت های فلکی در کتیبه با قوس دایره، و تزئینات آینه کاری و شیشۀ رنگی و قواره بری بین تالار اول و دوم حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………………………………………………203
(شکل3-211): انسان دو سر، نماد برج جوزا ……………………………………………………………………………………204
(شکل3-212): اسفنکس، موجودی با تن شیر و سر انسانی، نماد برج قوس…………………………………..204
(شکل3-213): نقش نمادین شیر و خورشید، نماد برج اسد…………………………………………………………..204
(شکل3-214): تزئینات تلفیقی بر کتیبه قوس دار، ارسی پنج لنگه ارسی میاندر، بین تالار اول و دوم، حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………………………………………………………………………………………..205
(شکل3-215): بخش های مجزا در کتیبۀ قوس دار، ارسی پنج لنگه تالار سوم، حسینیه امینی ها، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….205
(شکل3-216): استفاده از نقوش هندسی در تزئین کتیبه قوس دار با دور دایره، ارسی سه لنگه، سرای مشیر، شیراز………………………………………………………………………………………………………………………………………..206
(شکل3-217): کتیبه با قوس افزوده، مزین به گره چینی، ارسی سه لنگه، تالار شاه نشین باغ فین، کاشان………………………………………………………………………………………………………………………………………………….206
(شکل3-218): کتیبۀ قوس دار با دور بیضی شکسته، مزین به نقوش هندسی و شیشه رنگی، به شیوه قواره بری ارسی سه لنگه خانه حیدرزاده، تبریز………………………………………………………………………………..207
(شکل3-219): استفاده از نقش هندسی و تکرار آن در تزئین کتیبه ارسی سه لنگه، عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران……………………………………………………………………………………………………………….207
(شکل3-220): تزئین با نقش گیاهی بته و شیشه رنگی، کتیبه ارسی سه لنگه، کاخ صاحبقرانیه، تهران…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..208
(شکل3-221): تلفیق نقوش منحنی و هندسی، کتیبه ارسی سه لنگه، عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران …………………………………………………………………………………………………………………………………..208
(شکل3-222):کتیبه ارسی با قوس افزوده، با تزئینات پرکار قوارهبری، عمارت الماس، کاخ گلستان، تهران …………………………………………………………………………………………………………………………………………………209
(شکل3-223): کتیبه جناغی ارسی پنج لنگه، ایوان تخت مرمر، کاخ گلستان، تهران……………………210
(شکل3-224): نمایی از یکی از ترنج های کتیبه ایوان تخت مرمر، کاخ گلستان، تهران………………..211
(شکل3-225): کتیبه جناغی با شبکه های ساده، ارسی سه لنگه، خانه صیفور قاسمی، اصفهان…..211
(شکل3-226): استفاده از نقش اسلیمی با تزئین آینه کاری در کتیبه ارسی سه لنگه، خانه امام جمعه، تهران……………………………………………………………………………………………………………………………………….212
(شکل3-227): کتیبه ارسی سه لنگه اتاق، خانه لاری ها، یزد…………………………………………………………213
(شکل3-228): گلجام با نقش اسلیمی، خانه آل یاسین،کاشان……………………………………………………….214
(شکل3-229): گلجام با نقش گل و پرنده، خانه عباسیان، کاشان…………………………………………………..214
(شکل3-230): کتیبه جدا از چهارچوب با تزئین گره چینی بدون شیشه، جهت تهویه هوا، خانه بروجردیها، کاشان……………………………………………………………………………………………………………………………….214
(شکل3-231): وجود خطوط منحنی تزئینی در ارسی سه لنگه، عمارت معاون الملک،کرمانشاه،….215
(شکل3-232): وجود حاشیه با نقش هندسی در ارسی سه لنگه، خانه علامه، اصفهان………………….215
(شکل4-1): ایجاد ترکیبی زیبا با استفاده از خطوط ساده و زاویه دار، پاشنه ارسی پنج لنگه، حسینیه پورمختار، خلخال………………………………………………………………………………………………………………………………..218
(شکل4-2): تلفیق نقوش هندسی و اسلیمی، کتیبه ارسی پنج لنگه، تالار سوم، حسینیه امینی ها، قزوین …………………………………………………………………………………………………………………………………………………219
(شکل4-3): استفاده از نقوش گردان، کتیبه ارسی سه لنگه تالار الماس، کاخ گلستان، تهران……….219
(شکل4-4): تلفیق نقوش سنتی ایرانی و غربی در ترکیبی متعادل و متناسب، ارسی پنج لنگه ، تالار میانی حسینیه امینی ها ، قزوین……………………………………………………………………………………………………….220
(شکل4-5): کتیبه ارسی نه لنگه، تالار شاه نشین، خانه امام جمعه، تهران……………………………………221
( شکل4-6): کتیبه ارسی پنج لنگه، تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران…………………………………………221
(شکل4-7): استفاده از نقوش قرینه، کتیبه ارسی هفت لنگه، انگورستان ملک، اصفهان………………..222
(شکل4-8): استفاده از نقوش قرینه بته، کتیبه ارسی پنج لنگه، حسینیه امینی ها، قزوین……………222
(شکل4-9): استفاده گسترده از شیشه های رنگی جهت تزئین ارسی سه لنگه، موزه قاجار، تبریز. 223
(شکل4-10): استفاده از رنگهای سرد و گرم در شیشه ها جهت ایجاد تعادل رنگی در تزئین لنگه ها، ارسی هفت لنگه، خانه مشروطیت، اصفهان………………………………………………………………………………………223
(شکل4-11): نمایی از ارسی سه لنگه شمس العماره ، کاخ گلستان، تهران……………………………………224
(شکل4-12): طرحی جدید در کتیبه ارسی سه لنگه، عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران.224
(شکل4-13): خوشنویسی مشبک بر کتیبه ارسی پنج لنگه، تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 225
(شکل4-14): خوشنویسی به شیوه مشبک کتیبه ارسی پنج لنگه، تالار ارسی، انگورستان ملک، اصفهان ………………………………………………………………………………………………………………………………………………225
(شکل 4-15): کتیبه با قوس جناغی، خانه فاطمی، نائین………………………………………………………………..230
(شکل4-16): ارسی دو درک، عمارت چهلستون قزوین، با نقش بته، قزوین…………………………………231
(شکل4-17): استفاده از آینه کاری در ارسی سه لنگه عمارت آصف دیوان(خانه کُرد)، سنندج…..232
(شکل4-18): استفاده از شیشه های با قطع کوچک، ارسی سه لنگه خانه قدسیه، اصفهان…………..233
(شکل4-19): استفاده از گره چینی با نقوش ظریف در ارسی، ارسی ارگ کریم خان زند، شیراز…..233
(شکل4-20): استفاده از شیشه رنگی در میان نقوش هندسی گره چینی شده، باغ چهل تن، شیراز…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..234
(شکل4-21): هم نشینی گره چینی و شیشه رنگی با نقوش ظریف، ارسی سه لنگه، ارگ کریم خان زند، شیراز…………………………………………………………………………………………………………………………………………..234
(شکل4-22): ارسی سه لنگه با درهای پهن و نقاشی گل و مرغ بر وادار و پاشنه، خانه محصص، قزوین………………………………………………………………………………………………………………………………………………….235
(شکل4-23): استفاده از نقوش هندسی بزرگ، ارسی سه لنگه، خانه فاطمی، نائین.. ……………………237
(شکل4-24): نقوش هندسی ظریف در کتیبه ارسی سه لنگه، دیوانخانه شیراز، شیراز…………………..237
(شکل4-25): تلفیق اشکال هندسی و غیر هندسی در ارسی سه لنگه، عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران …………………………………………………………………………………………………………………………………..238
(شکل4-26): تزئین کتیبه با شیشه رنگی، ارسی باغ دولت آباد، یزد………………………………………………238
(شکل4-27): تزئین کتیبه با شیشه رنگی، ارسی خانه حیدرزاده، تبریز………………………………………….238
(شکل های 4-28): نقوش حیوانی، از نقوش دایرهالبروج، کتیبه ارسی پنج لنگه میاندر، بین تالار اول و دوم، حسینیه امینی ها، قزوین…………………………………………………………………………………………………………..240

مقدمه
با شروع سلطنت قاجار و هم زمان با گسترش روابط اروپاییان با ایران و وقوع مناقشات ایران با کشورهای روس و انگلیس، شکستهای پی در پیِ نظامی، سبب عقد قراردادهایی جهت جبران این ناکامیها شد که، در نهایت شکستهای سیاسی را نیز بدنبال داشت. جهت چارهجویی این امر مهم و در پی فراگیری علم و تکنولوژی غرب، شاهد نفوذ اجتماعی و فرهنگی اروپائیان و ایجاد تحولات گسترده در ارکان نظام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در ایران هستیم. تحولاتی که با تغییر نحوه نگرش به فرهنگ گذشته و هم چنین جهان پیش رو، بنیانهای هنری را نیز در ایران متأثر ساخت. وجوه دوگانه فرهنگ در جامعه، سبب دوگانگی درونی هنرمند و در نتیجه، دوگانگی هنر ایران گردید. چرا که وی از یک سو، هنوز به هنر گذشته تمایل داشته و پایبند هنجارها و معیارهای



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید