معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به اینکه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژئهش و نظر به اهمیت جایگاه و دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری ، ما دانشجویان و اعضاء هیأت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مدنظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم :
1- اصل برائت : التزام به برائت جویی از هر گونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیر علمی می آلایند .
2- اصل رعایت انصاف و امانت : تعهد به اجتناب از هر گونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال ، تجهیزات و منابع در اختیار .
3- اصل ترویج : تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
4- اصل احترام : تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی .
5- اصل رعایت حقوق : التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان ، حیوان و نبات ) و سایر صاحبان حق .
6- اصل رازداری : تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد ، سازمان ها و کشورها و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق .
7- اصل حقیقت جویی : تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هر گونه پنهان سازی حقیقت .
8- اصل مالکیت مادی و معنوی : تعهد به رعایت کامل حقوق مادی ومعنوی دانشگاه وکلیه همکاران پژوهش .
9- اصل منافع ملی : تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظرداشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
امضاء پژوهشگر :
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران مرکزی
دانشکده هنر و معماری / گروه ارتباط تصویری
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گرایش : ارتباط تصویری
عنوان :
بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم سینمایی
استاد راهنما:
جناب آقای منوچهر رخشان
پژوهشگر :
نگار رضوی
پاییز 1393
تقدیم
تقدیم به پدر نازنین و مادر بی نظیرم… ممنونم که همیشه کنارم بودید، هستید و خواهید بود…
خوشحالم که در روز دفاعیه ام حضور داشتید و این شادی را با هردوی شما جشن گرفتم. کنار هم بودن هامان را هیچگاه فراموش نمی کنم.
روزگار عجیبی ست… امروز می گویم، پدرم همیشه در دلم زنده و در وجودم جاری هستی…
تشکر و قدردانی
تشکر می کنم از راهنمایی ها و الطاف جناب آقای استاد منوچهر رخشان که نه تنها در تهیه این پایان نامه، بلکه در کل دوران تحصیلات دانشگاهی همواره معلم، مشوق و راهنمای اینجانب بوده اند.
همچنین تشکر ویژه ای دارم از جناب آقای اصغر فرهادی که بی دریغ دانسته ها و تجربیات و وقت گرانبهای خود را در اختیار بنده قرار داده تا با اطلاعات دقیق و روشنتری در این مسیر به نتیجه برسم.
از استادان عزیز و گرامی جناب آقای استاد طبیب زاده و جناب آقای استاد عیسی پور نیز کمال تشکر را دارم که علاوه بر راهنمایی هایشان در طول دوران تحصیل، داوری پایان نامه اینجانب را نیز پذیرا بودند.
تعهد نامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد
اینجانب نگار رضوی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی 910600833 در رشته ارتباط تصویری که در تاریخ 25/9/1393 از پایان نامه خود تحت عنوان : بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم سینمایی
با کسب نمره 18 و درجه عالی دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم:
1- این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه ،کتاب ،مقاله و…) استفاده نموده ام ، مطابق ضوابط و رویه های موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
2- این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح ،پایین تر یا بالاتر )در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3- چنانچه بعد از فراغت ازتحصیل ، قصد استفاده و هر گونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب،
ثبت اختراع و …. از این پایان نامه داشته باشم ، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4- چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود ، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی : نگار رضوی
تاریخ و امضاء
بسمه تعالی
در تاریخ : 25/9/1393
دانشجوی کارشناسی ارشد خانم نگار رضوی از پایان نامهی خود دفاع نموده و با نمرهی به عدد 18 و به حروف هجده با درجهی عالی مورد تصویب قرار گرفت.
امضاء استاد راهنما

بسمه تعالي
دانشکده هنر و معماری
(اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تهيه شده است»
نام واحد دانشگاهي: تهران مركزي کد واحد: 101كد شناسايي پايان‌نامه: 10160116922030عنوان پايان‌نامه: بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم سینمایینام و نام خانوادگي دانشجو: نگار رضوی
شماره دانشجوئي: 910600833
رشته تحصیلی: ارتباط تصویریتاريخ شروع پايان‌نامه: 21/10/1392
تاريخ اتمام پايان‌نامه: 25/9/1393استاد / استادان راهنما: جناب آقای منوچهر رخشان
استاد/استادان مشاور: آدرس و شماره تلفن : تهران، شهرک غرب، فاز 4، خیابان خوارزم، کوچه هفتم، پلاک 13، زنگ1، 09362500245چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):
اهداف این تحقیق بررسی قابلیت های تایپوگرافی فارسی در ارتباط با عنوان بندی فیلم های سینمایی می باشد، زیرا از طریق تایپوگرافی نیز می توان فضایی متناسب با فضای فیلم را در عنوان بندی آن ایجاد نمود تا باعث حس انگیزی در بیننده شود و از آنجا که تیتراژ نیز بخشی از فیلم و به بیانی مقدمه ای برای فضای آن محسوب می شود بنابراین طراحی عنوان بندی و تناسب آن با فضای حاکم بر فیلم می تواند در موفقیت اثر بسیار تاثیرگذار بوده و باعث ماندگاری آن در ذهن بیننده شود. استفاده از تایپوگرافی در سایر مدیاهای گرافیکی متداول است و به مراتب بیشتر مشاهده می شود، اما در مورد عنوان بندی فیلم های سینمای ایران، نمونه های بسیار اندکی را می توان نام برد که علاوه بر جنبه اطلاع رسانی، ارزش های بصری حروف را نیز نمایان کنند. بنابراین طرح این موضوع موجب توجه بیشتر به کاربرد تایپوگرافی در طراحی تیتراژ می شود.
پژوهش حاضر به روش کتابخانه ای و اسنادی و همچنین مصاحبه با صاحب نظران در این زمینه صورت گرفته است. در این پژوهش مبحث تایپوگرافی و قابلیت های نوشتار فارسی مورد مطالعه قرار گرفته، همچنین در بخشی دیگر گرافیک متحرک، به لحاظ روش بیان بصری در تیتراژ مورد بررسی قرار گرفته و در انتها خصوصیات و جزئیات ساخت یک عنوان بندی عرضه شده است. طبق نتایج بدست آمده از این پژوهش، استفاده از نوشتار بطوری که مفاهیمی فراسوی حروف را نمایان سازند و توأمان در جایگاه تصویر و نوشته بکار روند، سطح سواد بصری و همچنین توقع مخاطبان را از محصولات فرهنگی و هنری ارتقا داده و در نهایت موجب بهبود و پیشرفت این محصولات می شود.
مناسب است
نظر استاد راهنما براي چاپ در پژوهش‌نامه دانشگاه تاريخ و امضاء:
مناسب نيست
چکیده
بسیاری از فیلم های سینمایی در سراسر جهان با موضوعاتی مشابه ساخته شده اند. آنچه که این آثار را از هم متمایز می کند، تفاوت نگاه کارگردانان نسبت به ساخت فیلم و به تصویر کشیدن موضوع مورد نظر است. یک فیلم سینمایی از قسمت های متعددی تشکیل شده است و برای تولید آن تخصص های مختلفی بکار گرفته می شود. یکی از بخش های فیلم، عنوان بندی آن است. تمامی تیتراژها، حاوی اسامی عوامل و دست اندرکاران فیلم هستند، اما عنوان بندی نیز با نگاه متفاوت طراح می تواند متمایز و برجسته باشد.
در این پژوهش با نگاهی به تاریخچه و دسته بندی تیتراژ، همچنین مطالعه گونه ها، تکنیک ها و ویژگی های آن، عوامل مؤثر در عملکرد عنوان بندی، مورد بررسی قرار گرفته و تطابق های دو هنر گرافیک و سینما مطرح شده است.
امروزه کاربرد گرافیک در فیلم های سینمایی و همچنین طراحی عنوان بندی، بیش از هر زمان دیگری مشاهده می شود. گرافیک متحرک، شاخه ای است که در این حوزه بسیار مؤثر واقع بوده و در فضاسازی تیتراژ، استفاده فراوانی دارد. در بخشی از این پژوهش، تاریخچه و اختراعات در صنعت تصویر متحرک، تکنیک های تولید آن و همچنین نقش گرافیک متحرک در عنوان بندی فیلم مطرح شده است.
به طور کلی گرافیک، سهم بسزایی در طراحی تیتراژ دارد و عناصر بصری متعددی در ساخت عنوان بندی دخالت دارند. یکی از این عناصر که بخش جدایی ناپذیر تیتراژ محسوب می شود، نوشتار است. بنابراین برای یک طراحی مناسب، شناخت خصوصیات و قابلیت های حروف لازم می باشد. در این پژوهش، بحث تایپوگرافی و ارتباط تصویری، اساس طراحی تایپ در زبان فارسی و عربی، دسته بندی فونت ها، ریخت شناسی نوشتار فارسی و … مورد بررسی قرار گرفته است.
نتیجه بدست آمده از پژوهش حاضر، نمایانگر عرصه وسیع کاربرد تایپوگرافی در طراحی عنوان بندی بوده و این نکته را مطرح می کند که تایپوگرافی، تنها جنبه اطلاع رسانی نداشته بلکه علاوه بر آن، با استفاده از قابلیت های حروف، می توان فضای تصویری مناسب عنوان بندی فیلم را طراحی نمود و ارزش های بصری نوشتار را نمایان ساخت.
واژه های کلیدی
عنوان بندی، تایپوگرافی، گرافیک، فیلم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………….1
فصل اول: کلیات طرح
1-1 بیان مسئله……………………………………………………………………………………………………………….4
1-2 اهمیت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن…………………………………………………………………..5
1-3 سؤالات یا فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………………………5
1-4 اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………….6
1-5 روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………6
1-6 چهارچوب نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………..7
1-7 پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………..7
فصل دوم: مطالعات نظری
درباره تایپوگرافی
2-1 نوشتار……………………………………………………………………………………………………………………8
2-2خوشنویسی…………………………………………………………………………………………………………….11
2-3 کهکشان گوتنبرگ…………………………………………………………………………………………………..13
2-4 تایپوگرافی…………………………………………………………………………………………………………….17
2-5 تایپ و تایپ فیس…………………………………………………………………………………………………24
2-5-1 در تایپ شما چه نکاتی باید رعایت شود؟…………………………………………………………….26
الف
2-6 اساس تایپ در غرب………………………………………………………………………………………………29
2-6-1 ساختار الگویی…………………………………………………………………………………………………..30
2-7 گریدبندی……………………………………………………………………………………………………………..35
2-8 تایپوگرافی و ارتباط تصویری…………………………………………………………………………………..36
2-9 سرآغاز تایپ های عربی و فارسی…………………………………………………………………………….39
2-10 اساس طراحی تایپ در زبان عربی و فارسی…………………………………………………………….40
2-11 تعیین سلسله مراتب و ارزش گذاری محتویات……………………………………………………….43
2-12دسته بندی فونت های فارسی…………………………………………………………………………………45
2-12-1 تایپ های متن…………………………………………………………………………………………………46
2-12-2 تایپ های تیتر…………………………………………………………………………………………………46
2-12-3 تایپ هایDisplayed Form…………………………………………………………………………46
2-13 فاصله گذاری………………………………………………………………………………………………………47
2-13-1 فاصله گذاری و فواصل بجا مانده از تایپ های سربی…………………………………………..47
2-13-2 فاصله گذاری فرم و ضدفرم – تیرگی و فضای منفی – درون متن…………………………..47
2-13-3 فضای بین کلمات و پدیده جویبار……………………………………………………………………..48
2-13-4 فاصله بین خطی/ فاصله بصری بین خطوط…………………………………………………………51
2-14 ریخت شناسی نوشتار فارسی…………………………………………………………………………………51
2-14-1 دسته بندی نمودگان فارسی براساس جای قرار گیری در پاره کلمه………………………..53
2-14-2 سواری پاره کلمات…………………………………………………………………………………………..54
2-14-3 سواری نمودهای فارسی……………………………………………………………………………………55
2-14-4 هیکل و ریخت کلمات……………………………………………………………………………………..56
2-15 اهداف تایپوگرافی………………………………………………………………………………………………..59
2-16 قابلیت های تایپوگرافی………………………………………………………………………………………….62
ب
2-16-1 کمک به جایگیری نوشته و موضوع در ذهن وخاطره مخاطب………………………………..62
2-16-2 عینی و محسوس کردن نوشتار…………………………………………………………………………..63
2-16-3 برانگیزی کنجکاوی مخاطب در جهت درک ظرفیت های بصری نوشتار………………….63
2-16-4 قوه تخیل مخاطب را فراسوی نوشتار قرار دادن……………………………………………………63
2-17 رنگ و سلسله مراتب تایپوگرافی……………………………………………………………………………64
2-18 محتوا…………………………………………………………………………………………………………………66
2-19 ترکیب حروف و تصویر………………………………………………………………………………………..68
2-20 تایپ و تصویر، تصویر و تایپ………………………………………………………………………………71
2-21 ارتباط دادن تایپ و تصویر……………………………………………………………………………………72
2-22 فرم…………………………………………………………………………………………………………………….74
2-22-1 مجاورت و تناسب فرمی…………………………………………………………………………………..74
2-22-2 تضاد فرمی………………………………………………………………………………………………………75
2-22-3 تغییر فرم Form Alternation……………………………………………………………………….76
2-22-4 ترکیب فرم Form Combination………………………………………………………………….78
2-22-5 جانشینی فرم Form Substitution………………………………………………………………..79
2-22-6 مصورسازی Visualization……………………………………………………………………………80
2-22-7 تزئین و تجرید…………………………………………………………………………………………………81
2-23 روش های حساسیت بخشیدن به حروف………………………………………………………………..82
2-23-1 مثبت و منفی……………………………………………………………………………………………………82
2-23-2 اختصار، حذف بخش هایی از حروف…………………………………………………………………82
2-23-3 تکرار یک حرف و یا قسمتی از یک حرف در کل ترکیب کلمه……………………………..83
2-23-4 روی هم قرار گرفتن یا تماس پیدا کردن حروف…………………………………………………..84
2-23-5 دنبال هم قرار گرفتن مجموع یا بخشی از حروف یک کلمه………………………………….84
ج
2-23-6 تغییر اندازه از قوت به ضعف یا از تاریک به روشن………………………………………………85
2-23-7 قرار گرفتن حروف در مجموعه ای از سطوح………………………………………………………85
2-23-8 اضافه کردن عناصر بصری به کلمه یا یک حرف از کلمه……………………………………….86
2-23-9 طراحی حروف جدید……………………………………………………………………………………….86
2-23-10 ویژه کردن – تأکید کردن بر بخشی از کلمه یا حروف…………………………………………86
2-23-11 نوشتن بدون فکر قبلی – فی البداهگی………………………………………………………………87
2-23-12 کار با (نقطه) در ترکیب یک نوشتار………………………………………………………………….87
2-23-13 ایجاد ریتم در ترکیب کلمه………………………………………………………………………………87
2-23-14 ایجاد تعادل در کلمه……………………………………………………………………………………….88
2-23-15 استفاده از رنگ………………………………………………………………………………………………88
2-23-16 گنجاندن در یک قالب…………………………………………………………………………………….89
2-23-17 کار با اعداد……………………………………………………………………………………………………90
2-23-18 عمق…………………………………………………………………………………………………………….91
2-23-19 اتصال…………………………………………………………………………………………………………..95
2-24 کاربرد حروف در طراحی عنوان و عنوان بندی فیلم………………………………………………….96
2-25 خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………..106
فصل سوم: روش شناسی (متدولوژی)
درباره گرافیک متحرک
3-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………108
3-2 ادراک بصری………………………………………………………………………………………………………115
3-3 حرکت و زمان…………………………………………………………………………………………………….118
د
3-3-1 زمان……………………………………………………………………………………………………………….119
3-3-2 عوامل دیدن حرکت (نور و بازتاب آن)……………………………………………………………….120
3-3-3 چگونگی درک حرکت……………………………………………………………………………………..121
3-3-4 حرکت در فلسفه……………………………………………………………………………………………..121
3-3-5 حرکت در اسطوره……………………………………………………………………………………………123
3-3-6 حرکت در ارتباط تصویری………………………………………………………………………………..125
3-3-7 روح حرکت در خوشنویسی ایرانی…………………………………………………………………….126
3-3-8 حرکت در دوره های مختلف…………………………………………………………………………….128
3-4 تاریخچه و اختراعات در صنعت تصویر متحرک………………………………………………………135
3-4-1 زوتروپ…………………………………………………………………………………………………………135
3-4-2 تاماتروپ………………………………………………………………………………………………………..136
3-4-3 پرکسینوسکوپ……………………………………………………………………………………………….137
3-4-4 کتاب چرخان (Flip Book)…………………………………………………………………………….138
3-4-5 موتوسکوپ…………………………………………………………………………………………………….139
3-4-6 قرن نوزدهم و چشم اندازهای جدید در صنعت تصویر متحرک……………………………..139
3-4-7 انیمیشن…………………………………………………………………………………………………………..144
3-4-8 انیمیشن تجربی………………………………………………………………………………………………..148
3-5 تکنیک های تولید تصویر متحرک…………………………………………………………………………..149
3-5-1 انیمیشن فریم به فریم……………………………………………………………………………………….149
3-5-2 سِل انیمیشن……………………………………………………………………………………………………150
3-5-3 مستقیم بر روی فیلم…………………………………………………………………………………………151
3-5-4 انیمیشن دست آزاد (Free Hand)……………………………………………………………………152
3-5-5 استاپ – موشن……………………………………………………………………………………………….154
ه
3-5-6 پیکسلیشن……………………………………………………………………………………………………….155
3-5-7 روتوسکوپی…………………………………………………………………………………………………….155
3-6 گرافیک متحرک در عنوان بندی فیلم………………………………………………………………………156
3-7 خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………….164
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل
درباره عنوان بندی فیلم سینمایی
4-1 مقدمه………………………………………………………………………………………………………………….165
4-2 تعابیر مختلف درباره تعریف عنوان بندی…………………………………………………………………166
4-3 تاریخچه عنوان بندی در سینمای جهان و ایران………………………………………………………..170
4-3-1 عنوان بندی در سینمای جهان…………………………………………………………………………….170
4-3-2 عنوان بندی در سینمای اروپا……………………………………………………………………………..176
4-3-3 عنوان بندی در سینمای ایران……………………………………………………………………………..177
4-4 دسته بندی عنوان بندی…………………………………………………………………………………………192
4-4-1 تیتراژ آغازین…………………………………………………………………………………………………..192
4-4-2 عنوان های اعتباری…………………………………………………………………………………………..193
4-4-3 تیتراژ پایانی……………………………………………………………………………………………………..194
4-4-4 مقایسه تیتراژ سینمایی و تلویزیونی…………………………………………………………………….196
4-5 ویژگی های یک عنوان بندی خوب………………………………………………………………………..200
4-5-1 خلاقیت………………………………………………………………………………………………………….201
4-5-2 گیرایی و جذابیت…………………………………………………………………………………………….204
4-5-3 فضاسازی………………………………………………………………………………………………………..204
و
4-5-4 اتصال تیتراژ به فیلم………………………………………………………………………………………….205
4-5-5 هماهنگی تیتراژ آغازین و پایانی…………………………………………………………………………211
4-5-6 تناسب نوع حروف با فضای فیلم……………………………………………………………………….212
4-5-7 خوانایی…………………………………………………………………………………………………………..214
4-5-8 زمان بندی تیتراژ………………………………………………………………………………………………220
4-5-9 تصویر؛ هماهنگ با صدا……………………………………………………………………………………222
4-5-10تدوین تیتراژ…………………………………………………………………………………………………..226
4-6 لزوم طراحی عنوان بندی برای فیلم………………………………………………………………………..231
4-7 مسائل ساخت عنوان بندی…………………………………………………………………………………….233
4-8 گونه های عنوان بندی…………………………………………………………………………………………..241
4-9 تکنیک های ساخت عنوان بندی…………………………………………………………………………….247
4-9-1 کپشن و فیکس فریم…………………………………………………………………………………………248
4-9-2 حک روی فیلم………………………………………………………………………………………………..250
4-9-3 گرافیک متحرک……………………………………………………………………………………………….251
4-9-4 انیمیشن…………………………………………………………………………………………………………..252
4-10 تطابق های سینما و گرافیک…………………………………………………………………………………253
4-10-1 تطبیق خط کرسی در گرافیک با خط فرضی در سینما…………………………………………253
4-10-2 تطبیق رنگ در گرافیک با صدا در سینما……………………………………………………………256
4-11 گرافیک سینمایی………………………………………………………………………………………………..257
4-12 عنوان بندی در سینمای امروز………………………………………………………………………………259
4-12-1 … در سینمای ایران…………………………………………………………………………………………262
4-13 نگاهی به آثار طراحان برتر…………………………………………………………………………………..265
ز
4-14 مصاحبه با جناب آقای اصغر فرهادی
(فیلمنامه نویس، کارگردان و تهیه کننده)………………………………………………………………………..287
4-15 خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………..292
فصل پنجم: نتیجه گیری
5-1 نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………294
پروژه عملی……………………………………………………………………………………………………………….300
منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………………..303
منابع تصویری…………………………………………………………………………………………………………….306
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………….307
ط
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
تصاویر فصل دوم
تصویر 1-2 چرخ و فلک به خط ثلث، داوود بکتاش، ترکیه………………………………………..137411
تصویر2-2 (از راست) : شیر ملهم از نیایش های شیعی/مرغ بسمله، سید عرب/ مرغ بسمله، قلم طاووس، مصطفی راقم، ترکیه………………………………………………………………………………………….18
تصویر 3-2 مجسمة حرف، Takenobu Igarashi، ژاپن………………………………………………..19
تصویر 4-2ارتفاع ایکس………………………………………………………………………………………………..31
تصویر5-2 نمونه ای از فونت های مختلف………………………………………………………………………34
تصویر6-2 مبنای حروف فارسی……………………………………………………………………………………..41
تصویر7-2 اتصال حروف فارسی……………………………………………………………………………………41
تصویر 8-2 نمونه خوشنویسی………………………………………………………………………………………..41
تصویر 9-2 کرسی های خط فارسی………………………………………………………………………………..43
تصویر 10-2 تنوع ترکیب بندی با رعایت سلسله مراتب…………………………………………………….44
تصویر 11-2تنوع ترکیب بندی با رعایت سلسله مراتب……………………………………………………..45
تصویر12-2 پاره کلمه……………………………………………………………………………………………………51
تصویر13-2 پاره کلمه……………………………………………………………………………………………………52
تصویر14-2 شکاف و خلوت وارد…………………………………………………………………………………..52
تصویر15-2 شکاف و خلوت معنا…………………………………………………………………………………..53
تصویر16-2 خلوتگه کلمه………………………………………………………………………………………………53
تصویر17-2 نمونه پیش پاره…………………………………………………………………………………………..53
تصویر18-2 نمونه میان پاره……………………………………………………………………………………………54
الف
تصویر19-2 نمونه ته پاره………………………………………………………………………………………………54
تصویر20-2 نمونه تک پاره…………………………………………………………………………………………….54
تصویر21-2 سواری پاره کلمات……………………………………………………………………………………..54
تصویر22-2 پاره سوار، پاره بارکش…………………………………………………………………………………55
تصویر23-2 نمود سوار، نمود بارکش………………………………………………………………………………55
تصویر24-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..56
تصویر25-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..56
تصویر26-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..57
تصویر27-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..57
تصویر28-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..57
تصویر29-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..58
تصویر30-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..58
تصویر31-2 هیکل و ریخت کلمات………………………………………………………………………………..58
تصویر32-2 نمونه لوگو تایپ…………………………………………………………………………………………60
تصویر 33-2 الفبای لوگو……………………………………………………………………………………………….61
تصویر34-2 عنوان کتاب اول، سید محمد احصایی……………………………………………………………62
تصویر 35-2 تلفیق تصویر با نوشته…………………………………………………………………………………63
تصویر36-2 خاصیت الفبایی اشیا، موسسه پنتاگرام…………………………………………………………….64
تصویر37-2 نشانه نوشته بنیاد نهج البلاغه، سید محمد احصایی………………………………………….67
تصویر 38-2 نمونه نشانه نوشته………………………………………………………………………………………67
تصویر 39-2 طراحی لوگوی توکیو، مرتضی ممیز……………………………………………………………..71
تصویر40-2 تضاد از لحاظ اندازه، نوع و وزن فونت………………………………………………………….76
تصویر41-2 نمونه تغییر فرم حروف………………………………………………………………………………..77
ب
تصویر42-2 نمونه تغییر فرم حروف………………………………………………………………………………..77
تصویر43-2 نمونه ترکیب فرم حروف……………………………………………………………………………..78
تصویر44-2 نمونه ترکیب فرم حروف……………………………………………………………………………..78
تصویر45-2 نمونه جانشینی فرم حروف…………………………………………………………………………..79
تصویر46-2 نمونه مصورسازی……………………………………………………………………………………….80
تصویر47-2 نمونه مصورسازی……………………………………………………………………………………….81
تصویر48-2 نمونه مصورسازی……………………………………………………………………………………….81
تصویر49-2 نمونه تزئین و تجرید با حروف…………………………………………………………………….82
تصویر50-2 نمونه روش مثبت و منفی…………………………………………………………………………….82
تصویر51-2 نمونه روش اختصار، حذف بخش هایی از حروف………………………………………….83
تصویر52-2 نمونه روش برش خوردن یا جابجایی قسمت های برش خورده………………………..83
تصویر 53-2 نمونه روش برش خوردن یا جابجایی قسمت های برش خورده………………………83
تصویر54-2 نمونه روش تکرار یک حرف یا قسمتی از یک حرف در کل ترکیب………………….84
تصویر55-2 نمونه روش روی هم قرار گرفتن یا تماس پیدا کردن حروف……………………………84
تصویر56-2 نمونه روش دنبال هم قرار گرفتن مجموع یا بخشی از حروف یک کلمه…………….85
تصویر57-2 نمونه روش تغییر اندازه از قوت به ضعف یا از تاریک به روشن……………………….85
تصویر58-2 نمونه روش قرار گرفتن حروف در مجموعه ای از سطوح………………………………..85
تصویر59-2 نمونه روش اضافه کردن عناصر بصری به یک کلمه یا یک حرف از کلمه…………..86
تصویر60-2 نمونه روش طراحی حروف جدید…………………………………………………………………86
تصویر61-2 نمونه روش ویژه کردن یا تاکید کردن بر بخشی از کلمه یا حروف…………………….87
تصویر62-2 نمونه روش نوشتن فی البداهه………………………………………………………………………87
تصویر63-2 نمونه روش کار با نقطه در ترکیب یک نوشتار………………………………………………..87
تصویر64-2 نمونه روش ایجاد ریتم در ترکیب کلمه………………………………………………………….88
ج
تصویر65-2 نمونه روش ایجاد تعادل در کلمه…………………………………………………………………..88
تصویر66-2 نمونه روش استفاده از رنگ………………………………………………………………………….88
تصویر67-2 نمونه روش گنجاندن در یک قالب………………………………………………………………..89
تصویر68-2 نمونه روش گنجاندن در یک قالب………………………………………………………………..90
تصویر69-2 نمونه روش کار با اعداد……………………………………………………………………………….90
تصویر70-2 نمونه روش کار با اعداد……………………………………………………………………………….91
تصویر 71-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….91
تصویر 72-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….92
تصویر 73-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….93
تصویر 74-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….93
تصویر 75-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….93
تصویر 76-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….94
تصویر 77-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….94
تصویر 78-2 نمونه روش عمق……………………………………………………………………………………….95
تصویر 79-2 نمونه روش اتصال……………………………………………………………………………………..95
تصویر 80-2 نمونه روش اتصال……………………………………………………………………………………..96
تصویر 81-2 نمونه لوگو تایپ………………………………………………………………………………………..96
تصویر 82-2 نمونه طراحی عناوین فیلم های سینمایی……………………………………………………..101
تصویر 83-2 نمونه طراحی عناوین فیلم های سینمایی……………………………………………………..102
تصویر 84-2 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(ایالت های دگرگون شده)………………………………104
تصویر 85-2 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(دروغ های حقیقی)……………………………………….104
تصویر 86-2 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(هفت)…………………………………………………………105
تصویر 87-2 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(دکتر استرنج لاو(………………………………………….106
د
تصاویر فصل سوم
تصویر 1-3 فریم هایی از عنوان بندی سریال(دلیران تنگستان)…………………………………………..115
تصویر 2-3 نمونه ای از ساعت آفتابی……………………………………………………………………………126
تصویر 3-3 سیاه مشق های میرزا غلامرضا اصفهانی و سعید کاظمی………………………………….128
تصویر 4-3 راهپیما (رقص مذهبی) دوره گاسولا- اسپانیا…………………………………………………128
تصویر 5-3 سفال گلی از شهر سوخته – ایران………………………………………………………………..129
تصویر 6-3 نقاشی دیواری، مقبره تدفین- مصر……………………………………………………………….129
تصویر 7-3 ظرف یونانی، لوور، پاریس، فرانسه………………………………………………………………130
تصویر 8-3 تابلوی (کشتی بخار در طوفان برف)، ترنر، لندن…………………………………………….133
تصویر 9-3 تابلوی (حرکت در مستطیل ها)، بریجیت رایلی……………………………………………..134
تصویر 10-3 زوتروپ…………………………………………………………………………………………………136
تصویر 11-3 تاماتروپ………………………………………………………………………………………………..137
تصویر 12-3 پرکسینوسکوپ………………………………………………………………………………………..138
تصویر 13-3 کتاب چرخان…………………………………………………………………………………………..138
تصویر 14-3 موتوسکوپ و نمایی از ساختار درون آن…………………………………………………….139
تصویر 15-3 دوربین تفنگی، اتی ین ژول ماره………………………………………………………………..144
تصویر 16-3 پرواز پلیکان، اتی ین ژول ماره…………………………………………………………………..144
تصویر 17-3 گربه فلکس، طراح: پت سولیوان، انیماتور: اتو مسمر…………………………………….145
تصویر18-3 فریم هایی از انیمیشن(فانتازمگوری)، امیل کل………………………………………………145
تصویر19-3 سفید برفی، دادهند…………………………………………………………………………………….146
تصویر20-3 سفرهای گالیور، مکس فلشر……………………………………………………………………….147
تصویر21-3 دانلد داک، والت دیزنی………………………………………………………………………………147
ه
تصویر22-3 فریم هایی از )توسالاوا(، لن لای…………………………………………………………………152
تصویر23-3 فریم هایی از فیلم (مراحل طنزآمیز از چهره های خنده دار)،
جی. استوارت بلکتون…………………………………………………………………………………………………153
تصویر24-3 نمونه ای از انیمیشن سوزنی، الکساندر الکسیف و کلر پارکر…………………………..154
تصویر25-3 عروس مردگان، تیم برتون………………………………………………………………………….154
تصویر26-3 فریم هایی از انیمیشن های تری گیلیام، مونتی پیتون………………………………………158
تصویر27-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم)متوقف کنندگان زمان)……………………………………159
تصویر28-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(عدد23)………………………………………………………..159
تصویر29-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم)متشکرم که سیگار می کشی)…………………………..160
تصویر30-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم) آقای ریپلی با استعداد)………………………………….161
تصویر31-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (دست نیافتنی ها)………………………………………….162
تصویر32-3 فریم هایی از عنوان بندی فیلم 163…………………………………………………………..(300)
تصاویر فصل چهارم
تصویر1-4 اعلان فیلم (آبی و رابی)……………………………………………………………………………….178
تصویر2-4 لوگوی آتلیه برادران سروری…………………………………………………………………………181
تصویر3-4 لوگوی شرکت فیلمسازی سروری فیلم…………………………………………………………181
تصویر4-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (شب قوزی)…………………………………………………..182
تصویر5-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (قیصر)…………………………………………………………..183
تصویر6-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم(گاو)………………………………………………………………184
تصویر7-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (آقای هالو)……………………………………………………..185
تصویر8-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم) شازده احتجاب)……………………………………………..186
تصویر9-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (ستارخان)………………………………………………………186
و
تصویر10-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (درشکه چی)………………………………………………..187
تصویر11-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (سه قاپ)……………………………………………………..188
تصویر12-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (حکیم باشی)………………………………………………..189
تصویر13-4 فریم هایی از عنوان بندی سریال (هزاردستان)………………………………………………191
تصویر14-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (مرد بازو طلایی)…………………………………………..202
تصویر15-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (وارد خلأ شو)………………………………………………203
تصویر16-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (سرگیجه)…………………………………………………….205
تصویر17-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (دومی ها)…………………………………………………….207
تصویر18-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (سرگیجه)…………………………………………………….207
تصویر19-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (نشانی از شر)……………………………………………….208
تصویر20-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (کاباره)…………………………………………………………209
تصویر21-4 پلان استودیو از بالا، خط فرضی………………………………………………………………….228
تصویر22-4 فیلمنامه تصویری برای فیلم (روانی)……………………………………………………………236
تصویر23-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (مسابقه بزرگ)………………………………………………251
تصویر24-4 عنوان روزنامه همشهری…………………………………………………………………………….255
تصویر25-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (اسپارتاکوس)……………………………………………….261
تصویر26-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (فهرست شیندلر)…………………………………………..262
تصویر27-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (به همین سادگی)………………………………………….263
تصویر28-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (همیشه پای یک زن در میان است)………………….264
تصویر29-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (پذیرایی ساده)………………………………………………265
تصویر30-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (کارمن جونز)……………………………………………….266
تصویر31-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (آناتومی یک قتل)………………………………………….267
تصویر32-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (مرد بازو طلایی)…………………………………………..268
ز
تصویر33-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (شمال از شمال غربی)……………………………………269
تصویر34-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (خارش هفت ساله)……………………………………….269
تصویر35-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (دور دنیا در 80 روز)……………………………………..270
تصویر36-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (روانی)………………………………………………………..271
تصویر37-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (داستان وست ساید)………………………………………271
تصویر38-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (ترس کیپ)………………………………………………….272
تصویر39-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (کازینو)………………………………………………………..273
تصویر40-4 باز شدن لوله اسلحه در ابتدای عنوان بندی فیلم (دکتر نو)…………………………….274
تصویر41-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (دکتر استرنج لاو)………………………………………….276
تصویر42-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (هفت)…………………………………………………………278
تصویر43-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (جزیره دکتر موریو)……………………………………….280
تصویر44-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (مأموریت غیرممکن)……………………………………..281
تصویر45-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (بازی)………………………………………………………….282
تصویر46-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (دنی براسکو)………………………………………………..283
تصویر47-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (باشگاه مبارزه)……………………………………………..284
تصویر48-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (مومیایی)……………………………………………………..285
تصویر49-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (اتاق وحشت)………………………………………………286
تصویر50-4 فریم هایی از عنوان بندی فیلم (ظهور مرده)………………………………………………….287
گزارش پروژه عملی…………………………………………………………………………………………………….300
گزارش پروژه عملی…………………………………………………………………………………………………….301
فریم هایی از عنوان بندی پروژه عملی، فیلم (خون بازی)…………………………………………………302
ط
مقدمه
همواره هنر در خدمت بشر و بشر در خدمت هنر بوده است. هنر در جنبه های مختلف زندگی انسان نقش دارد. هنر برای هنر، هنر در صنعت، هنر به عنوان تزئین و زیبایی، هنر برای برقراری ارتباط و …
با نگاهی به تاریخ درمی یابیم که بشر حتی برای بیان درونیات و نیازهای خود نیز از هنر بهره برده است. نقاشی های غارها به خوبی بیانگر این نکته هستند که انسان نخستین نیز بدون هیچگونه پیشینه آموزشی برای مقاصد مختلف خود از هنر بهره برده است. بشر نخستین برای تمرین شکار و یا حمله در برابر بیگانه از نقاشی استفاده کرده است و این استفاده به نوعی جنبه کاربردی هنر را از همان ابتدا مشخص می کند. تصاویر درون غارها، زندگی و مسائل انسان نخستین را نشان می دهند و در واقع بشر برای بروز درونیات و خواسته های خود از تصویر استفاده کرده است. به مرور زمان و با کسب تجربه، انسان توانست به حروف دست یابد. حروف الفبایی امروز حاصل مسیری طولانی است که خط، طی کرده است و از تصویرنگاری به حروف رمزگذاری شده و سپس به حروف الفبایی رسیده است.
سیر تحول خط، تلاش انسان را برای بیان کلام و اندیشه خود نشان می دهد و ضرورت وجود خط و حروف از دیرباز رو به فزونی است. امروزه نوشتار در همه وجوه زندگی حضور دارد. حروف به شکل های مختلفی در پوشاک، زیورآلات، صنایع دستی و حتی دکوراسیون داخلی حضور پررنگ دارند. همچنین شاهد استفاده از آنها در طراحی پوستر، مجلات و نشریات، وب سایت ها، تلویزیون و سینما، فضاهای مجازی و… هستیم. بنابراین حروف از زندگی امروز جدا نیست. به دلیل بهره عظیم و چند جانبه از حروف، نیاز به شناخت قابلیت های آنها بیش از پیش احساس می شود. با توجه به مطالبی که گفته شد، در این پژوهش ابتدا به بررسی نوشتار پرداخته ام. همچنین امکانات و قابلیت های حروف فارسی را مورد مطالعه قرار داده ام. در قسمتی دیگر از این بحث، به بررسی حروف هم در جایگاه خط و هم در جایگاه تصویر و چگونگی ارتباط و بهره گیری این دو از یکدیگر مبادرت نموده ام.
در طی بررسی حروف بیش از هر چیز، حضور آنها در آثار گرافیکی مشهود است به طوری که شاید نتوان اثر گرافیکی را بدون حروف تصور کرد. با پیشرفت دانش و تکنولوژی، امروزه بیش از هر زمان دیگری در طول تاریخ، شاهد حضور و کاربرد گرافیک در دنیای پیرامون خود هستیم. اگر یک روز زندگی خود را از صبح تا هنگام شب بازبینی کنیم، متوجه حضور گرافیک در طول یک روز زندگی خود می شویم. بررسی گستره وسیع کاربرد گرافیک نیاز به دسته بندی دارد، زیرا با وجود اینکه گرافیک یک رشته هنری است اما شاخه های زیادی را شامل می شود و به گونه ای در دیگر رشته های هنری و حتی ادبی حضور می یابد.
همواره کاربرد گرافیک ساکن را در حوزه های مختلفی مانند تبلیغات (پوستر، بیلبورد، بروشور و …)، کتب، نشریات و مجلات، و… شاهد بوده ایم، اما حوزه کاربرد گرافیک متحرک نیز بسیار وسیع و چه بسا جذاب تر است. امروزه گرافیک متحرک حضور پررنگ تر و بیشتری در زندگی روزمره دارد، زیرا در اپلیکیشن های تلفن همراه، بازی های کامپیوتری، وب سایت ها، تلویزیون، سینما و … دائماً شاهد کاربرد گرافیک متحرک هستیم. بنابراین گرافیک متحرک بخش اعظمی از زندگی روزمره بشر را فرا گرفته است. در اینجا لزوم شناخت و آگاهی بیشتر از این شاخه گرافیک وجود دارد. بنابراین در بخشی دیگر عنصر حرکت را که همواره برای بشر جذابیت داشته است و همچنین درک وی از این عنصر و تأثیر آن در شکل گیری تصاویر متحرک را مورد مطالعه قرار داده ام. در این بخش قلمروهای گرافیک ایستا و متحرک، ادراک بصری حرکت، سیر شکل گیری و تحول تصویر متحرک، تکنیک های تولید تصویر متحرک و کاربرد آن و … به تفصیل توضیح داده شده است.
یکی از کاربردهای گرافیک متحرک در بخش سینما و فیلم های سینمایی است. امروزه از تکنیک های مختلف گرافیک متحرک، هم در جریان تولید فیلم و هم در ساخت عنوان بندی آن استفاده می شود. همانطور که فیلم های سینمایی از آغاز تاریخ سینما تا کنون بسیار متحول شده اند، عنوان بندی فیلم ها نیز همپای سینما دچار تحول شده است. تکنولوژی امروز امکاناتی را در اختیار طراح عنوان بندی می گذارد تا هر ایده ای را بتواند به مرحله اجرا درآورد. نکته اساسی در گرافیک متحرک استفاده از عنصر حرکت است. حرکت می تواند به عناصر تصویری قابلیت هایی بدهد تا اثر نهایی، هم از نظر بصری جذاب و هم به لحاظ همخوانی با مضمون، مناسب باشد.
در بخشی دیگر از این پژوهش، تعابیر مختلف و تاریخچه مختصری از عنوان بندی فیلم در سینمای جهان و ایران، ویژگی های عنوان بندی، لزوم و مسائل تولید تیتراژ، گونه ها و تکنیک های ساخت آن، نگاهی به آثار طراحان برتر در این زمینه و همچنین طی مصاحبه ای نقطه نظرهای کارگردان، فیلمنامه نویس و تهیه کننده برجسته سینمای ایران و جهان، جناب آقای اصغر فرهادی، به تفصیل آورده شده است.
کلیات طرح
1-1 بیان مسئله
با توجه به تحولات و پیشرفت روزافزون در حوزه سینما و گرافیک و همچنین تعامل این دو شاخه هنری با یکدیگر، این پژوهش به بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم های سینمایی، یعنی نقطه تلاقی گرافیک و سینما می پردازد و همچنین با توجه به اهمیت تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم این نکته را بررسی می کند که آیا تایپوگرافی تنها نقش اطلاع رسانی در عنوان بندی فیلم دارد یا اینکه می تواند علاوه بر آن در عنوان بندی، فضایی را متناسب با فضای فیلم به مانند مقدمه ای برای ورود به آن ایجاد کند؟ با توجه به اینکه امروزه مبحث تایپوگرافی بصورت حوزه ای مجزا همانند تصویرسازی مطرح شده است، در این پژوهش به شناخت و بررسی قابلیت های تایپوگرافی فارسی و بکارگیری آن در عنوان بندی فیلم سینمایی نیز پرداخته شده است. تیتراژ مقوله ای است که متناسب با رشد سینما گسترش یافته و امروزه به عنوان یک تخصص در جهان مطرح می باشد تا از این رهگذر بیننده را آماده تماشای فیلم نماید. تیتراژ باعث می شود که تماشاگر در فضای فیلم قرار گیرد و با عنوان بندی پایانی، بیننده از دنیای فیلم فاصله می گیرد. نکته ای که در تیتراژ آغازین و پایانی مشترک است، حضور اسامی و حروف می باشد. بنابراین هرچه نوشتار با فضای فیلم ارتباط بیشتری داشته باشد، تیتراژ نیز تأثیرگذارتر عمل می کند. عنوان بندی در واقع جزیی از فیلم محسوب می شود و نباید بصورت بخش مجزایی در نظر گرفته شود چرا که فیلم با عنوان بندی آغاز شده و با آن پایان می یابد.
1-2 اهمیت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن
تحولات صنعت سینما از ابتدا تا کنون بسیار وسیع بوده است. در این میان عنوان بندی فیلم نیز از این تحولات مستثنی نمی باشد. با پیشرفت تکنولوژی مرز میان هنرها برداشته شده است، بطوری که یک اثر هنری تنها متعلق به یک رشته هنری نبوده و از تلفیق و بکارگیری چندین رشته بوجود می آید. در مورد فیلم های سینمایی نیز این قاعده وجود دارد و امروزه تلفیق و تعامل دو هنر گرافیک و سینما را در بسیاری از فیلم های سینمایی مشاهده می کنیم. این همکاری و تلفیق در بحث عنوان بندی به اوج خود می رسد، چرا که گرافیک سهم بسزایی در ساخت عنوان بندی دارد و در این میان تایپوگرافی بخش جدایی ناپذیری است که در هر گونه ای از طراحی برای عنوان بندی بکار می رود. متأسفانه در اغلب تیتراژهای فیلم های سینمای ایران از قابلیت های حروف فارسی استفاده نمی شود و آنها تنها جنبه اطلاع رسانی دارند. با توجه به نقش و خوانایی حروف در تیتراژ ، موضوع تحقیق را به بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم های سینمایی اختصاص داده ام تا شاید این پژوهش قدمی هر چند کوتاه در راه ارتقا هنر تایپوگرافی و طراحی عنوان بندی باشد و شاهد تیتراژهای مناسب تر و شایسته تری باشیم.
1-3 سؤالات یا فرضیه های تحقیق
بررسی سیر تحولات سینما هم از منظر هنری و هم از منظر پیشرفت تکنولوژی این نکته را روشن می سازد که در مسیر این تحولات، الزاماتی نیز برای فیلم های سینمایی به وجود آمده است؛ از آن جمله مقوله عنوان بندی فیلم می باشد که در هسته آن مبحث تایپوگرافی قرار دارد.
در این زمینه سوالاتی مطرح می شود که تلاش این پژوهش پاسخگویی به آنها می باشد. شماری از سوالات به شرح زیر است:
1- چگونه نوشتار در عنوان بندی فیلم وارد شد؟
2- طراح عنوان بندی دارای چه محدودیت هایی در ارائه طرح می باشد؟
3- آیا تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم می تواند گویای فضای حاکم بر فیلم باشد؟
4- آیا پیشرفت تکنولوژی در گسترش بکارگیری تایپوگرافی مؤثر است؟
5- کارکرد حروف به مثابه تصویر چگونه است؟
6- چگونه می توان از قابلیت های تایپوگرافی فارسی در عنوان بندی فیلم بهره برد؟
1-4 اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق بررسی قابلیت های تایپوگرافی فارسی در ارتباط با عنوان بندی فیلم های سینمایی می باشد، زیرا از طریق تایپوگرافی نیز می توان فضایی متناسب با فضای فیلم را در عنوان بندی آن ایجاد نمود تا باعث حس انگیزی در بیننده شود و از آنجا که تیتراژ نیز بخشی از فیلم و به بیانی مقدمه ای برای فضای آن محسوب می شود بنابراین طراحی عنوان بندی و تناسب آن با فضای حاکم بر فیلم می تواند در موفقیت اثر بسیار تاثیرگذار بوده و باعث ماندگاری آن در ذهن بیننده شود.
استفاده از تایپوگرافی در سایر مدیاهای گرافیکی متداول بوده و به مراتب بیشتر مشاهده می شود، اما در مورد عنوان بندی فیلم های سینمای ایران، نمونه های بسیار اندکی را می توان نام برد که علاوه بر جنبه اطلاع رسانی، ارزش های بصری حروف را نیز نمایان کنند. بنابراین طرح این موضوع موجب توجه بیشتر به کاربرد تایپوگرافی در طراحی تیتراژ می شود.
1-5 روش تحقیق
این پژوهش به روش کتابخانه ای و اسنادی و با بهره گیری از منابع مکتوب و منابع تصویری و جستجو در شبکه اینترنت و مصاحبه با افراد صاحب نظر در این زمینه صورت گرفته است.
1-6 چهارچوب نظری تحقیق
این پژوهش با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و اسناد و تحقیقات موجود در این زمینه به بررسی نقش تایپوگرافی در عنوان بندی فیلم های سینمایی پرداخته است. دامنه تحقیق در حوزه گرافیک و بطور اخص تایپوگرافی و کاربرد این مهم در عنوان بندی فیلم های سینمایی می باشد و تحقیق با استفاده از منابع مکتوب موجود در حیطه گرافیک و سینما صورت گرفته است.
1-7 پیشینه تحقیق
منابع و کتب فارسی درباره موضوع عنوان بندی فیلم بسیار کمیاب است و تنها دو کتاب ( گرافیک و سینما) به نگارش آقای مهدی صادقی و کتاب (گرافیک در عنوان بندی فیلم) به نگارش خانم فرشته سعیدی پور به زبان فارسی در این زمینه تألیف شده است. این دو کتاب بخش محدودی را به نقش نوشتار در تیتراژ اختصاص داده اند. در میان مقاله ها و پایان نامه ها نیز به بخش تایپوگرافی در عنوان بندی بسیار اندک اشاره شده بود.
پایان نامه هایی که ارتباط بیشتری با موضوع پژوهش حاضر داشتند، عبارتند از:
حبیبی، مهدی، بررسی نقش گرافیک در عنوان بندی سینما و تلویزیون، 1376، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر، دانشگاه تربیت مدرس
کرمی، فاطمه، عنوان بندی فیلم- روایتی حداقل، 1390، ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی
اسدزاده، سهیل، نقش طراحی گرافیک در عنوان بندی فیلم های سینمایی، 1387، ، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی
2-1 نوشتار
نوشتن تبیین بصری گفتار است. علائم، سمبل ها، تصاویر یا حروف، به روی صفحه نوشته یا رسم می شد که همین، تبیین گفتار یا حتی اندیشه های ناگفتة انسان بود. سخن گفتن، محدودیت بیان در زمان و حافظه را در بر دارد و در تمام زمانها و مکانها قابل انتقال نیست. نوشتن انسان از ترسیم بر دیوارهای غار آغاز شد. تصویرهایی را که انسان اولیه برای ارسال پیام و بیان مقاصد و اهداف خود ترسیم نمود، می توان از قدیمی ترین خط ها دانست. به عبارتی اجداد خط های کنونی، تصویرهای نخستین اند و متون چاپی امروز که در آنها، مفاهیم به کمک خط بیان می شود؛ تکامل یافته تصویرهایی است که برای مقاصد گوناگون و آسان کردن ادراک مسائل برای مخاطب یا انتقال ساده تر مفاهیم و برقراری ارتباط توسط بشرترسیم شده است. انسان از آغاز نگارش و شروع کتابت با آنکه از نشانه هایی استفاده کرد که بنا به قراردادی از پیش پذیرفته شده باعث به وجود آمدن تصویرهایی در ذهن مخاطب می شد، اما به این نکته آگاهی یافت که مرزهای درک کلام و نوشتار بسیار محدودتر از تصویر است . به منطقه جغرافیایی خاصی که بدان زبان تکلم می کنند، محدود می شود. برای مثال بر اساس قراردادی که روزگاری میان فارسی زبانان پذیرفته شده، معادل این تصویر Ҁ واژه (داس) را قرار داده اند، با شنیدن واژه (داس) تصویری از این شی در ذهن مخاطب فارسی زبان آفریده می شود، اما کسی که با قراردادهای نشانه شناسی زبان فارسی آشنا نباشد، مثلاً یک فرانسوی زبان با شنیدن این واژه، معنایی درک نخواهد کرد. اما رفته رفته خط نوشتاری، شکل ویژه بیان و هنر را به خود گرفت. نشانه های نوشتاری، اولین اثر انتزاعی انسان اولیه است که به مرور زمان شکل یافت. ابتدا بصورت تصویرنگاری بود و بعد به شکل حروف رمزگذاری شده و الفبای انتزاعی شکل گرفت. در حقیقت نظام تصویری، تبار اصلی نوشتار و خط است.
نوشته و خط، دیرینه ترین روش ثبت و حفظ اطلاعات و انتقال آن بوده و هست. جالب است که نوشته در واقع از تعدادی شکل درست شده که به تعریف امروز شاید بتوان گفت شکل هایی گرافیکی هستند که خود به تنهایی بی معنی به نظر می رسند ولی با همین مثلاً 32 شکل قراردادی هزاران کلمه و جملة با معنی ساخته می شود. در نتیجه می بینیم که نوشته و خط برای معانی ساخته شده اند. بنابراین، جوهر خط معنی و انتقال معنا است و این امری است درغایت کاربردی که نباید آن را فراموش کرد. باید توجه داشت که در قدیم ثبت اطلاعات به صورت خط، یک عمل برای عام نبوده است. فقط موضوعات مهمی مثل کتب مقدس و یا فرمان ها و کتیبه هایی که اهمیت خاص داشته اند، ثبت می شدند. در ایران با ظهور تمدن اسلامی و نوع کتابتی که برای قرآن لازم بوده، خوشنویسی ظهور کرد و جزئی جدایی ناپذیر از خط شد. نوشته ها بایستی معنی و اهمیت آنچه را که ثبت می کردند، بیان می کردند. پس زیبا هم نوشته می شدند. انتقال معنی و زیبایی، هدف و غایت خطاطی بوده و هست. این نکته بسیار مهمی است زیرا می بینیم که در خوشنویسی هم، مقصود و منظوری کاربردی وجود دارد؛ خلق خطی زیبا که شایسته ی معنی آن باشد. بنابراین خط بایستی در وهلة نخست حامل معنا می بود و زیبا هم نوشته می شد. با نگرشی به گذشته درخواهید یافت که یگانگی هنر و خط چیز تازه ای نیست. خط در ادبیات شرقی یکی از هنرهای مورد احترام و مقدس است. اساس این تقدس از قرون گذشته بر روی عقاید مردم استوار بوده است و در کل توسط صنایع و هنرهای سنتی تکامل یافته است. خطاطی به طور ساده یعنی زیبا نوشتن، اگرچه زیبایی این علائم به عملکرد چشم یا سلیقه اشخاص مربوط می شود، درست مانند بسیاری از سبک های هنری که امروزه وجود دارد. از سبک های تزئینی تا سبک های کاملاً انتزاعی، در مورد خطاطی هم، چنین است. ادبیات و متون مقدس در نزد ایرانیان همواره از ارزش و احترام خاصی برخوردار بوده است. این اهمیت درچگونگی ثبت و ضبط آن نیز وارد شده و جنبة زیبایی شناسی و شکل و ریخت نوشتار و تحریر را تحت تأثیر قرار داده است. آنچه امروز به مثابة نوشتار فارسی می شناسیم نتیجه تغییرات و دستکاری هایی است که در طول تاریخ، چه به لحاظ زیبایی، چه به لحاظ روان خوانی و چه تسهیل در نوشتن و تکثیر نوشتار به آن اضافه یا ازآن کم شده است.
تحولات فرمی خط در ایران از سرلوحه های روزنامه ها شروع شد و خوشنویسان که درآن زمان عهده دار طراحی نشریات بودند، به این مهم آگاهی داشتند که باید برای طراحی عنوان، زبان بصری جدیدی خلق نمود. آنها از خط هایی چون طغرا و نستعلیق برای نوشتن عنوان ها استفاده می کردند و در ترکیب و نوع اتصالات آنها تغییراتی می دادند. البته در پیشینة خوشنویسی ایران نمونه هایی از اینگونه تلاش را به وفور می توان در دوره های مختلف دید. به باور بسیاری از پژوهشگران و هنرمندان شرقی و غربی، خوشنویسی فارسی زیباترین و برجسته ترین هنر ایران و جهان اسلام، بعد و یا قبل از معماری بشمار می رود که در طول سالیان صیقل خورده و به عالی ترین وجه اش تا اواخر قاجار متجلی بوده است. در چرخه خوشنویسی اسلامی موضوع خوانایی و ناخوانایی حروف همواره درکاربردهای مختلف مدنظر قرار گرفته است. چنانکه برای ارتقاء نقش تزئینی، حروف را می توان ناخوانا نوشت و این امر در برخی از رشته های هنر بویژه معماری و فلزکاری و سفالگری مشهود است و سبب اثربخشی عظیمی در خوشنویسی شده است. حروف متنوع جانورنگاری، خطوط تفننی، مانند خط طغرا و یا کوفی مشرقی و ایرانی و یا درکتیبه نگاری و سیاه مشق، همه مثالهای استفاده از حروف و یا کارکرد حروف در شکل ناخوانا و یا غیر صریح آن است. از سویی در کتابت، روشنی و وضوح بیشتر منظور شده است. هنر در واقع در جستجوی همیشگی خود برای پاسخگویی به سلیقه های مختلف و دستیابی به خلاقیت هنری خاص با امکانات دوران خود بوده است و امروز بیش از هر زمان دیگر، امکان پاسخ به مخاطب های مختلف موجود است، این را بعضی هرج و مرج و گروهی خوشبینانه عرصة وسیع خلاقیت و انتخاب بر می شمرند.
2-2 خوشنویسی
خوشنویسی به عنوان هنر، نتیجه ارتباط نوشتاری است که در طول تاریخ تمدن بشری انتقال یافته است. نوشتار را زمانی کالیگرافی1 یا خوشنویسی می نامند که هم اثر، زیبایی را در بر داشته باشد هم واسطه ارتباطی باشد. با توجه به اینکه (تایپوگرافی2) ناگزیر با خطاطی و خوشنویسی رابطه ای دارد، بسیاری را سهواً و یا به سادگی، اعتقاد بر این است که خوشنویسی و خطاطی نوعی تایپوگرافی است. معنی تحت الفظی (خوشنویسی) خوش نوشتن حروف و کلمات با رعایت سفت و سخت هندسه تحریر و حروف بر اساس قواعد از پیش تعیین شده و سنتی می باشد. معادل انگلیسی آن Calligraphy و در واقع بیان نوعی هماهنگی است که مهارت های اجرایی آن توسط خوشنویسان در اثر کار و آموزش حاصل می شود. کلمة دیگری به نام (خطاطی) داریم، خطاطی در واقع کار در حوزه های کاربردی است یعنی کسی برای موضوعی به مفهوم خاص و برای جایی مطابق کاربرد تعریف شده آن، خطی می نویسد – یا خطی انتخاب می کند و بهره می گیرد -. (خوش) بودن در اینجا به معنی جا افتادن و مناسب بودن نوشته است که در ارتباط با موضوع و زیبایی در مفهوم کاربردی تعریف می شود نه در شکل ظاهری آن.
تصویر2-1 چرخ وفلک به خط ثلث، داوود بکتاش، ترکیه 1374
درک زیبایی خوشنویسی مستقل از شناخت و درک زبان و یا درک معنی کلام، در بیننده در واقع، نکته با ارزش خوشنویسی است که بیانگر ارزش انتزاعی و بصری خط است. استاد محمد احصایی نیز خوشنویسی سنتی را می شناسد و می ستاید؛ خلاقیت را به دامنه شکل حروف و ترکیب بندی کشانده است و در مورد علت تغییر شکل حروف در آثارش چنین می گوید: ” این کارها تصویر واقعی آن کلامی است که می توانست وسیله تفاهمی باشد، رعایت آن آرام بخش و یا مرهم دل مجروحی باشد اما در عمل پنجه آهنین فشرده در گلوی مظلومی شد. دیگر اینها آن آشنایان نیستند که ما متین و موقر بتوانیم به سخره بگیریم، اینها خطاطی نیست، این ها نقش آن رفتارهای ما با زبان است. گویی دیگر از خط،



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید